Sübülü’s-Selâmİslam Fıkhı Kütüphanesi Pazartesi, 5 Cemaziyelahir 1448 Hicrî
Dizine dön

GİRİŞ

Fıkha Dair Fıkıh kelimesinin kelime anlamı anlamak, bir şeyin gerçeğine ulaşmaktır. Asıl manası ise açmak ve yarmaktır. Be kelimenin kuranda kullanıldığı alanlara bakacak olursak özel bir tanıma anlamında olduğunu görmekteyiz, yani Allah'ı tanımak, tüm inanç kuralları çerçevesinde tanımak ahlak ve ahkamı da kendisinde barındırmaktadır. Allah (c.c) şöyle buyuruyor: "Nerede olursanız olun ölüm sizi yakalar; sarp ve sağlam kalelerde olsanız bile! Kendilerine bir iyilik dokunsa 'Bu, Allah'tan' derler, başlarına bir kötülük gelince de 'Bu, senden" derler. 'Hepsi Allah'tandır' de. Ne oldu bu topluluğa ki bir türlü söyleneni anlayamıyorlar!" Yukarıdaki ayet Allah'ı tanımadaki noksanlıktan bahseder. Yani onlar (ayetin muhatapları) tüm varlığı düzenleyen ve kontrol edenin ve onların sahibinin Allah olduğunu bilmiyorlar. Yüce Allah nişaneler, öğütler ve varlığının delilerini yaratıkları içinde yaymıştır, bu vesileyle Allah kullarını bu delillerle kendisinde ulaşmalarını ve başkalarının hidayeti içinde bu delillerden faydalanmalarını istemiştir. "De ki: 'Allah size üstünüzden veya ayaklarınızın altından bir azap göndermeye ya da sizi muhalif gruplara ayırıp birbirinize güçlerinizin acısını tattırmaya kadirdir.' Bak, anlasınlar diye ayetlerimizi nasıl açıklıyoruz!" "O, sizi bir tek nefisten yaratmıştır. (Sizin için) bir kalma yeri, bir de emanet olarak konulacağınız yer vardır. Gerçekten biz, derinlemesine düşünen bir topluluk için kanıtları birer birer açıkladık." Allah çeşitli ayetlerde onu tanımayanları kınamıştır. "Ayrıca onu anlamamaları için kalplerinin üzerine örtüler, kulaklarına da bir tıkaç koyarız. Sen rabbinin Kur'an'daki ismini tek başına andığında canları sıkılmış olarak arkalarını dönüp giderler." "Kendisine rabbinin ayetleri hatırlatılıp da ona sırt çevirenden ve kendi elleriyle yaptığını unutandan daha zalim kim vardır? Biz onların kalplerine, bu uyarıyı algılamalarına engel olan bir örtü koyduk, kulaklarına da sağırlık verdik. Sen onları hidayete çağırsan da artık ebediyen hidayete eremeyecekler." Bunlara ilaveten, masumlardan (a.s) bize ulaşan rivayetlerde de fıkhın Allah'ı hakkıyla tanıma anlamına geldiğini görmekteyiz. Örnek olarak Allah Resulü Hz. Muhammed'den (s.a.a) şöyle buyurduğu nakledilir: "Gerçek fakihi size anlatayım mı? Fakih, halkı Allah'ın rahmetinden ümitsiz etmeyen, Allah'ın azabından korkutan, onlara günah işleme fırsatı vermeyen ve farklı şeylere meylederek Kuran'ı terk etmeyen kişidir." Lakin günümüzde bilinçli halk arasında ve dini uzmanlar nezdinde fıkıh şeri hükümlere verilen addır. Başka bir tabirle fıkıh: nefsi arındıran kalbi temizleyen insan irade ve davranışını Allah'ın isteğine göre düzenleyen bir halden yalnız bazı terimler ve kelimeler üzerinde durulmuş buda insanın can ve ruhunda hiçbir değişikliğe sebep olmamaktadır. Bazen bir talebe fıkıh derslerini üst düzeyde tamamlamış olur ama kurandan bir ayet veya bir hadis veya ahlaki konula hakkında hiçbir çalışması bulunmamaktadır. Bu en büyük kayıptır, bundan dolayı fıkıh sahip olduğu kişiyi haset, bencillik, riya, cidal, makam sevgisi, şöhret ve halk arasında kutsallaşmak, zengin ve yöneticilere yakınlaşmaktan maalesef korumuyor. Bundan dolayı geleneksel fıkıh, Allah'ın Salih kulları için belirlediği hedefe ulaştırmak için yetersiz kalmaktadır. Allah'ın hedeflediği şey Allah korkusu ve sakınmaktır, bu da Allah'ı tanımadan mümkün değildir. Nitekim Yüce Allah (c.c) şöyle buyuruyor:  "Bununla beraber müminlerin hepsinin toptan savaşa çıkmaları doğru değildir. Onların her kesiminden bir grup dinde yeterli bilgi sahibi olmaya çalışmak ve seferden dönen topluluklarını uyarmak üzere geride kalmalıdır. Umulur ki sakınırlar." Bu anlayışla bir mümin on kâfire bedel olabilir, terimler ve ahkâmı bilmekle değil: "Ey peygamber! Müminleri savaşa teşvik et! Eğer sizden sabırlı yirmi kişi bulunursa inkâr edenlerden iki yüz kişiyi yener, sizden yüz kişi olursa bin kişiyi yener; çünkü onlar yaptıklarının bilincinde olmayan bir topluluktur." İnsanı gerçek hedefe ulaştıracak anlayış ve düşünce olmadığından Allah (c.c) müminlerin sorumluluklarını hafifletti: "Allah sizde bir zayıflık olduğunu bildi de şu andan itibaren yükünüzü hafifletti. Artık sizden sabırlı yüz kişi olursa Allah'ın izniyle iki yüz kişiyi yener, sizden bin kişi olursa iki bin kişiyi yener. Allah sabredenlerle beraberdir." Bu önsözü açıklamanın sebepleri: 1- Kuran ve sünnette fıkıh ve fakihin gerçek manasına ulaşmak, bu vesileyle fıkıh dalında uzmanlık iddiasında bulunanları bu ölçülerle ölçmek lazım ne kadar doğru ne kadar yanlış olduğunu görmek lazım daha sonra onların fetvalarına uymak gerekir. 2- Müslümanları varlık aleminde büyük gerçeğe sevk etmek o gerçek ise Allah'ı hakkıyla tanımaktır. 3- Geleneksel fıkhın ve fıkıh eserlerinin seyrini düzeltmek bu vesileyle gerçek unvanına layık olmasını sağlamak. Bizim fakihlerimizin özellikle geçmişteki fakihlerimizin mazeretlerinde birisi şu olabilir, ilimler farklı dallara ayrılmaktadır derinleşmiş detayları ele alınmıştır, bundan dolayı bu ilim dalları birbirinde ayrı ele alınması gerekir. İnançlar ayrı, Ahlak ayrı, irfan ayrı ve fıkıh ayrı bir bölüm olarak işlenmeli isteyen her bölümü tercih etmelidir. Bu iki görüşü (birinci fıkıh genel bir bakış ve ikincisi ise fıkhın özel tahassüs edilmesi) bir arada toplamak amacıyla bu ilmihali bazı kısa zengin ve faydalı konularla daha faydalı kılmak istiyoruz, bu vesileyle değerli okuyucularımızı kendisine çekerek kemal peşinde olanları kendisine faydalı olan ilahi emirlere uyarak yükselmesine doğru hareket ettirmektir. Fıkhın Bölümleri Fakihler fıkhı iki dalda ele almışlar: birincisi Allaha yaklaşma kastıyla yapılan amellerdir, namaz ve oruç gibi, ikincisi ise yapılarken Allaha yaklaşma niyeti gerektirmeyen amellerdir, her ne kadar sevap amacıyla niyet edilse de yapılabilir. 1. Bölüm: Fıkıh literatüründe ibadetlerdir. 2. Bölüm: Taraflar arasında yapılan alışveriş (akitleri) işlemleridir. Alışveriş bazen iki taraflıdır. Alan ve satan, satan ve alanın anlaşma akdidir. Veya nikah akdi bayanın evliliği sunması ve erkeğin kabullenmesiyle gerçekleşir. Bazen bu akit tek taraflıdır. Boşanma akdi gibi erkek boşar kadının kabul edip etmemesi gerekmez. 3. Tarafı olmayan işlemler miras, mahkeme kararları, cezalar vs. Bu bölümlerden dolayı merhum Muhakkik Hillî, takriben sekiz asır önce kaleme almış olduğu Şerayi İslam adlı eserini dört bölümde ele almıştır. Ondan sonra gelen büyük din alimleri de aynı metodu devam ettirmişlerdir. İbadetler en üstün ameller olması hasebiyle ki insana Allaha yakınlaştırıyor namaz ise ibadetlerin en üstünüdür, zira namaz dinin direğidir onun için alimler namazı diğer ibadetlerden öne almışlardır, namazın da ön şartları taharettir, alimler fıkıh kitaplarını taharet hükümleriyle başlatmaktadırlar, daha sonra namaz ve diğer ibadetler. Bizde burada onlara uyacağız. Burada her Müslümanın bilmesi gereken şey budur, bu sorumluluklardan maksat bu ibadetlerin zahiri ve şekilleri değildir. Maksat insanın kişiliğini, hayatında doğru hareket etmesini, dünya ve ahiret saadetine kavuşmasını ve onu pak kılıp yüceltmesidir. Hacda kurban kesme konusunda Allah şöyle buyurur: (Onların ne etleri Allah'a ulaşır ne de kanları; O'na ulaşacak olan sadece sizin takvanızdır. İşte Allah onları sizin istifadenize verdi ki size doğru yolu göstermesinden ötürü O'nu tazimle anasınız. İyilik yolunu tutanları müjdele!) Şer'i hukuku (humus ve zekât) ödeme noktasında Allah şöyle buyurur: "Onları arındırmak ve temize çıkarmak üzere mallarından sadaka al! Bir de onlar için dua et; çünkü senin duan onlara huzur verir. Allah her şeyi çok iyi işitmekte ve bilmektedir." İmam Caferi Sadıktan (a.s) sordular: Namazın kabul olup olmadığını nerden bilelim? İmam (a.s) namazın kabul olma kriterlerini şöyle açıkladılar; "Namaz insanı her türlü sapkınlıktan kötü düşüncelerden arındırır. Namaz kılan bu sonuçlara bakmalıdır ne kadar etkisi olmuşsa bir o kadar kabul olmuştur." İmam (a.s) daha sonra şu ayeti okudular: "Kitaptan sana vahyedilenleri oku, namazı özenle kıl. Kuşkusuz namaz hayasızlıktan ve kötülükten meneder. Allah'ı anmak her şeyden önemlidir. Allah yaptıklarınızı bilir." I. BÖLÜM: