Sübülü’s-Selâmİslam Fıkhı Kütüphanesi Pazartesi, 5 Cemaziyelahir 1448 Hicrî
Dizine dön

TAKASLA İLGİLİ BAZI FER'Î MESELELER

Hüküm 1084: Bir kişinin malı, başkasının elinde ise, o kimseden izinsiz olarak malını alması caizdir. Ancak o mal, karşı tarafın zimmetinde bir borç ise, bu durumda eğer borçlu, borcunu kabul ediyor ve ödemeye de yanaşıyorsa, borçlunun malından onun izni olmaksızın alacak tahsil etmek caiz değildir. Aynı şekilde, borçlu borcunu ödemekten kaçınıyor ve bu kaçınması haklı bir sebebe dayanıyorsa, örneğin zimmetinde alacaklıya ait bir malın varlığından haberdar değilse, bu durumda da hüküm aynıdır; taraflar hâkime başvurmalıdır. Fakat borçlunun ödemekten kaçınması zulümden kaynaklanıyorsa –ister borcunu itiraf etsin ister inkâr etsin– alacaklının, borçlunun mallarından kendi alacağı kadarını takas yoluyla alması (mahsup etmesi) caizdir. Görünen o ki bu işlem, Şer'î hâkimin veya vekilinin iznine bağlı değildir; her ne kadar izin almak ihtiyata daha uygun olsa da. Bundan daha ihtiyatlı olan ise, hakkını alabilmek için hâkime başvurarak onun hükmüyle hareket etmektir. Aynı şekilde, kişi kendi malını geri alamıyorsa, bu malın yerine borçlunun diğer mallarından takas yoluyla alması da caizdir. Hüküm 1085: Kişinin zimmetinde sabit olan malın cinsinden olmayan bir malla takas yapmak caizdir. Ancak bu, değer denkleştirilmesi şartıyla olur; dolayısıyla fazlasını almak caiz değildir. Hüküm 1086: Aynı cinsten olmaları durumunda, mekruh olmakla birlikte, emanet bırakılan maldan takas yoluyla alacak tahsil etmenin caiz olduğu görüşü daha güçlüdür (ezher'dir). Ancak malların cinsi farklı ise, takas yapmaktan kaçınmak ihtiyata daha uygundur. Hüküm 1087: Takas yapma cevazı, sadece hak sahibinin bizzat kendisine özgü değildir. Bu konuda başkasını vekil tayin etmesi caizdir. Hatta bu, veli için de caizdir. Dolayısıyla, küçük çocuğun veya akıl hastasının bir başkasında malı olur da o kişi bunu inkâr ederse, velilerinin o kişiden takas yoluyla tahsilat yapması caizdir. Buna dayanarak, Şer'i Hâkim'in, humus veya zekât gibi şer'i hakları ödemekten kaçınan kimselerin mallarından takas yoluyla alacak tahsil etmesi caizdir.