MİRASLA İLGİLİ ÇEŞİTLİ MESELELER
Hüküm 1024: Bir erkeğin vefatı halinde, Mushaf'ı, yüzüğü, kılıcı ve bedenine ait elbiseleri -ticaret vb. için hazırladıkları hariç- en büyük oğluna mirastan karşılıksız olarak verilir; Buna "Habve" denir. Giyim eşyası dışındakilerin, örneğin iki yüzüğünün olması gibi, birden fazla olması durumunda tamamının habveden sayılıp sayılmayacağı konusu işkallidir. Aynı şekilde, yolculuk eşyaları, tüfek, hançer ve benzeri silahların habveden sayılıp sayılmayacağı işkallidir. Bu nedenle, en büyük erkek evladın diğer mirasçılarla bu hususta anlaşmaya varması ihtiyata uygundur.
Hüküm 1025: Eğer ölünün borcu varsa ve bu borç terekenin tamamını kapsıyorsa, en büyük erkek evladın, yukarıda zikredilen kendine has malları borcun ödenmesi için kullanması veya bu mallara düşen payı ödeyerek onları kurtarması vaciptir. Eğer borç terekenin tamamını kapsamıyor ancak diğer malların değeri borcu karşılamaya yetmediği için bu özel mallara sirayet ediyorsa, en büyük erkek evladın bu mallardan borca düşen pay oranında ödemeye katılması veya bu mallara düşen borç payını ödeyerek onları kurtarması gerekir. Eğer borç bu mallara sirayet etmiyorsa, ihtiyaten vacip olarak yine de payı oranında borcun ödenmesine katılması gerekir. Örneğin, borç terekenin toplam değerinin yarısına eşitse, bu özel malların yarısını bu yolda harcamalıdır. Ölünün kefeni ve terekenin aslından karşılanan diğer teçhiz masrafları da zikredilen hususlarda borç hükmündedir.
Hüküm 1026: Murisin (miras bırakanın) Müslüman olması durumunda, mirasçının da Müslüman olması şarttır. Dolayısıyla kâfir, Müslüman'a mirasçı olamaz; ancak Müslüman, kâfire mirasçı olabilir. Aynı şekilde mirasçının, murisini (miras bırakanı) kasten ve haksız yere öldürmemiş olması da şarttır. Fakat mirasçının, murisini sırf hata ile öldürmesi, örneğin bir kuşa taş atıp taşın murisine isabet ederek ölümüne sebep olması veya kasıt benzeri hatayla öldürmesi, yani öldürme kastı olmaksızın sadece vurma kastıyla ve genellikle öldürücü olmayan bir aletle murisine vurması ve bu durumun ölüme yol açması, mirastan mahrum kalmasına engel olmaz. Ancak bu durumda, onun diyetinden miras alamaz.
Hüküm 1027: Anne karnındaki cenin, canlı doğması şartıyla mirasçı olur. Doğumundan önce terekenin diğer mirasçılar arasında paylaştırılması caizdir. Ancak ceninin kız olduğuna dair bir kesinlik yoksa, ihtiyaten vacip olarak ona bir erkek veya iki erkek hissesi ayrılmalıdır. Hatta ceninin birden fazla olma ihtimali dikkate değer ise daha fazlası ayrılır. Canlı doğduktan sonra ayrılan payın kendi hissesinden fazla olduğu anlaşılırsa, artan miktar diğer mirasçılara hisseleri oranında paylaştırılır.
Hüküm 1028: Zina sonucu doğan çocuk ile zina eden babası, zina eden annesi ve bu ikisi üzerinden akraba olanlar arasında miras ilişkisi yoktur. Yani ne o onlara mirasçı olur ne de onlar ona mirasçı olur. Ancak zina dışı yollarla oluşan akrabalık bağları (çocukları, torunları, eşi gibi) ile arasında miras ilişkisi kurulur hem o onlara mirasçı olur hem de onlar ona mirasçı olur. Eğer yasal bir mirasçısı olmadan vefat ederse, mirası Masum İmam'a (Aleyhi's-Selam) aittir.
Hüküm 1029: İmam (Aleyhi's-Selam), nesep veya başka bir sebeple mirasçısı olmayan kimsenin mirasçısıdır. Onun bu mirası almasının yolu, humustaki kendi payının (Sehm-i İmam) yolu gibidir. Gaybet döneminde bu mirasın tasarrufu Şer'i Hâkim'in elindedir. İhtiyaten farz olarak bu konuda genel maslahatları bilen en âlim müçtehide başvurulmalıdır.
Hüküm 1030: Bir kişi, hayatı veya ölümü hakkında bilgi edinilemeyen tam bir kayboluşla (gaybet-i munkatıa) kaybolursa, mallarının hükmü, dört yıl bekletilmesidir. Bu süre içinde Şer'i Hâkim'in izniyle aranır. Eğer hakkında bilgi bulunamazsa, malları, bekleme süresinin sonunda ölmüş olsaydı mirasçı olacak olan varisleri arasında taksim edilir. Bekleme süresi bittikten sonra ölmüş olsaydı mirasçı olacak olanlar ona mirasçı olamazlar. Mirasçı miras bırakan eğer bekleme süresinden önce ölmüşse, miras alır; miras bırakan eğer bekleme süresinden sonra ölmüşse, mirasçı miras alamaz. Ayrıca, kayboluşundan on yıl geçtikten sonra, araştırma yapmaya gerek kalmadan malları taksim edilebilir.
Hüküm 1031: Birbirine mirasçı olan iki kişi öldüğünde, her birinin ölümünün diğerinden önce, sonra veya aynı anda olma ihtimali varsa ya da birinin önce öldüğü bilinip hangisinin önce öldüğü bilinmiyorsa, her biri diğerine mirasçı olur. Bunun yöntemi şöyledir: Her birinin, diğeri öldüğü anda hayatta olduğu varsayılır. Böylece her biri, diğerinin ölüm anında sahip olduğu maldan miras alır, fakat diğerinden miras olarak alacağı maldan miras almaz.