Sübülü’s-Selâmİslam Fıkhı Kütüphanesi Pazartesi, 5 Cemaziyelahir 1448 Hicrî
Dizine dön

ÜÇÜNCÜ TABAKANIN MİRASI

Amcalar, halalar, dayılar ve teyzeler ile onların üst soyu, yani babanın veya annenin amcaları, halaları ve teyzeleri veya onların alt soyu, yani amca, hala, dayı ve teyze çocukları bu gruba dahildir. Bu durumda, "yakın olan uzak olanı engeller" kuralı ve bu tabakaya özgü bazı özel kurallar dikkate alınır: Bunlardan biri şudur: Anne ve baba bir amcalar ve halalar, sadece baba bir olan amcaları ve halaları mirasçılıktan men ederler, ancak sadece anne bir olanları men etmezler. Bir diğeri şudur: Anne ve baba bir amcalar ve halalar paylarını erkek iki, kadın bir alacak şekilde paylaşırken, dayılık tarafı eşit olarak paylaşır. Bunlar, konuyu açıklığa kavuşturmak için pratik meselelerdir. Bir diğeri de şudur: Sayılarına bakılmaksızın dayılık ve amcalık vasıfları bir araya geldiğinde, tafsilatı inşallah ileride gelecek şekilde, dayılık tarafına üçte bir, amcalık tarafına ise üçte iki verilir. Hüküm 1014: Amcalık tarafının mirasının çeşitli durumları vardır: Bunlardan biri: Mirasçının tek bir amca veya tek bir haladan ibaret olmasıdır. Bu durumda malın tamamı amcanın veya halanın olur. Amcanın veya halanın, ölenin babasıyla hem anne hem de baba tarafından ortak olması (anne-baba bir amca veya hala), sadece baba tarafından ortak olması (baba bir amca veya hala) ya da sadece anne tarafından ortak olması (anne bir amca veya hala) arasında fark yoktur. Bir diğeri: Kişinin vefat ettiğinde geride amcalarının veya halalarının kalması ve bunların hepsinin baba bir, anne bir veya anne-baba bir olmasıdır. Bu durumda mal aralarında eşit olarak paylaştırılır. Bir diğeri de şudur: Kişi vefat ettiğinde geride her ikisi de baba bir veya her ikisi de anne-baba bir olan bir amca ve bir hala bırakırsa, amca halanın iki katı pay alır. Amcanın veya halanın tek veya birden fazla olması bu durumu değiştirmez. Diğer bir durum da şudur: Kişinin, annesinin erkek ve kız kardeşleri (dayıları ve teyzeleri) hayattayken vefat etmesi. Bu durumda da mirasın aralarında paylaştırılması sonucunda ortaya çıkacak farklar konusunda, payların eşit veya farklı olmasına bakılmaksızın kendi aralarında sulh yoluyla anlaşmalarını tavsiye ederiz. Bir diğer durum ise: kişinin vefat ettiğinde geride anne-baba bir, baba bir ve anne bir amca ve halalarının bulunmasıdır. Bu durumda baba bir amca ve halalar mirasçı olamazlar; ancak diğerleri mirasçı olurlar. Eğer mirasçılar arasında bir tane anne bir amca veya bir tane anne bir hala varsa, ona altıda bir (1/6) pay verilir. Anne-baba bir amca ve halalar ise kalan mirası, erkeklerin payı kadınların payının iki katı olacak şekilde aralarında taksim ederler. Eğer ölen kişinin anne bir amcası ve halası birlikte varsa, her ikisine üçte bir (1/3) pay verilir ve bu pay, az önce tavsiye ettiğimiz ihtiyat kuralına riayet edilerek aralarında taksim edilir. Bunlardan biri de şudur: Kişi vefat ettiğinde geride bir kısmı baba bir, bir kısmı da anne bir olmak üzere amcalar ve halalar bırakırsa, bu durumda baba bir akraba, bir önceki durumdaki öz (ana-baba bir) akrabanın yerine geçer. Hüküm 1015: Daha önce de belirtildiği gibi dayılar ve teyzeler üçüncü tabaka mirasçılardandır. Mirasçı olarak sadece bir dayı varsa, malın tamamını alır. İki veya daha fazla dayı varsa, mal aralarında eşit olarak paylaştırılır. Mirasçı olarak sadece bir teyze varsa, malın tamamını alır. Aynı şekilde iki veya daha fazla teyze olması durumunda da mal aralarında eşit olarak paylaştırılır. Eğer ölen kişinin hem bir veya daha fazla dayısı hem de bir veya daha fazla teyzesi varsa -bu dayı ve teyzeler ister anne-baba bir, ister baba bir, isterse de anne bir olsunlar- mirasın aralarında eşit mi yoksa erkeklere iki, kadınlara bir pay şeklinde mi paylaştırılacağı konusu müşkildir (ihtilaflıdır). Bu nedenle, fazlalık konusunda ihtiyat gereği sulh yoluna gidilmelidir. Bu durumda, anne tarafından baba bir dayı gibi sadece baba tarafından akraba olanların mirastan düşmesi ve mirasın geriye kalanlara kalması durumu işkallidir (ihtilaflıdır). Bu nedenle ihtiyaten sulh yoluna gidilmesi terk edilmemelidir. Her halükârda, mirasçıların erkek ve kadın olarak farklı cinsiyetlerde olması durumunda, mirasın eşit mi yoksa farklı oranlarda mı paylaştırılacağı konusunda daha önce belirtilen işkal ortaya çıkar; bu yüzden bu durumda da ihtiyaten sulh yoluna gidilmesi terk edilmemelidir. Hüküm 1016: Ölen kişinin bir veya daha fazla amcası ve halası ile bir veya daha fazla dayısı ve teyzesi bir arada bulunursa, miras üç hisseye bölünür. Bir hisse dayı ve teyzelere, iki hisse ise amca ve halalara verilir. Eğer ölen kişinin amcaları ve dayıları yoksa, daha önce kardeşler konusunda belirttiğimiz şekilde onların çocukları kendi babalarının yerine geçer. Hüküm 1017: Ölen kişinin mirasçıları; babasının amcaları, halaları, dayıları ve teyzeleri ile annesinin amcaları, halaları, dayıları ve teyzeleri ise, mirasın üçte biri anne tarafından akraba olan bu kişilere verilir. Bu payın kendi aralarında eşit olarak mı yoksa farklı oranlarda mı paylaştırılacağı konusu işkallidir; bu nedenle sulh yoluyla anlaşma ihtiyatı elden bırakılmamalıdır. Geriye kalanın üçte biri babanın dayı ve teyzesine verilir ve aralarında eşit olarak paylaştırılır. Geriye kalan ise babanın amca ve halasına verilir. Bu payın da kendi aralarında eşit olarak mı yoksa farklı oranlarda mı paylaştırılacağı konusu işkallidir; bu nedenle sulh yoluyla anlaşma ihtiyatı elden bırakılmamalıdır. Eğer ölen kişinin bu sayılanlardan hiçbiri hayatta değilse, miras, en yakın olanın öncelikli olması kuralına riayet edilerek onların çocuklarına kalır. Yukarıda ihtiyat tavsiye ettiğimiz bu durumda ve diğer tüm durumlarda, mirasçıların her birinin hak sahipliğine karar vermesi için şer'i hâkime başvurulması yerinde olur.