Sübülü’s-Selâmİslam Fıkhı Kütüphanesi Pazartesi, 5 Cemaziyelahir 1448 Hicrî
Dizine dön

Kardeşler ve Dedelerin Birlikte Mirasçı Olmaları

Hüküm 1012: Kardeş veya kız kardeş yahut kardeşler veya kız kardeşler, dede veya nine ya da dedeler ve nineler ile bir araya geldiğinde şu durumlar söz konusudur: Birincisi: Dede veya ninenin ve erkek veya kız kardeşin hepsinin anne tarafından olması. Bu durumda, cinsiyetleri farklı olsa bile mal aralarında eşit olarak paylaştırılır. İkincisi: Hepsinin baba tarafından olması. Bu durumda, cinsiyetleri farklıysa mal aralarında erkeğe kadının iki katı pay düşecek şekilde paylaştırılır. Aksi takdirde (yani hepsi aynı cinsiyetteyse) eşit olarak paylaştırılır. Üçüncüsü: Dede veya ninenin baba tarafından, erkek veya kız kardeşin ise anne-baba bir olmasıdır. Bu durumun hükmü, ikinci durumun hükmüyle aynıdır. Yani anne-baba bir olan kardeşler, baba tarafından olan dede ve nineyi mirastan mahrum etmezler; aynı şekilde dede ve nine de onları mahrum etmez. Bu durum, daha önce belirtilen şu hükmün aksinedir: Ölen kişinin yanında anne-baba bir erkek veya kız kardeşi varsa, o zaman sadece baba bir olan erkek veya kız kardeşinin miras hakkı olmaz. Dördüncüsü: Dedelerin veya ninelerin farklı taraflardan olması, yani bir kısmının baba tarafından, bir kısmının anne tarafından olması durumudur. İster hepsi erkek ister hepsi kadın, isterse cinsiyetler karışık olsun; kardeşler veya kız kardeşler de aynı şekilde, yani bir kısmı anne bir kısmı baba tarafından olup ister hepsi erkek ister hepsi kadın, isterse cinsiyetler karışık olsun. Bu durumda mal aşağıdaki şekilde paylaştırılır: Anne tarafından akraba olan kardeşler veya kız kardeşler ve dedeler veya ninelerin hepsi birlikte üçte bir hisseyi, cinsiyet farkı olsa dahi, eşit olarak paylaşırlar. Baba tarafından akraba olanlar ise kalan üçte ikilik hisseyi, cinsiyet farkı varsa erkeğe kadının iki katı pay verilerek, yoksa eşit olarak aralarında paylaşırlar. Beşincisi: Babanın tarafından olan dede veya nine ile birlikte, anne bir erkek veya kız kardeşin bulunmasıdır. Bu durumda, anne bir erkek veya kız kardeşe tek ise altıda bir, birden fazla ise üçte bir pay düşer ve bu pay aralarında eşit olarak bölünür. Geri kalan pay ise dede veya nineye aittir ister tek olsunlar ister birden fazla. Ancak birden fazla olmaları halinde, erkeklik ve dişilik farkı gözetilerek (erkeğe iki, dişiye bir pay düşecek şekilde) taksim edilir; aksi takdirde eşit olarak bölünür. Altıncısı: Anne tarafından dede veya nine ile birlikte baba bir erkek kardeş veya (birden fazla) erkek ve kız kardeşin veya daha fazlasının bulunması, bu durumda anne tarafından dede veya nineye, tek kişi olsun veya birden fazla olsun, üçte bir verilir; birden fazla olmaları durumunda mal kendi aralarında eşit olarak bölüştürülür. Erkek kardeşe ise, eğer tek kişi ise üçte iki verilir; birden fazla olmaları durumunda aralarında eşit olarak bölüştürülür ve cinsiyet farkı (erkek ve kadın) olması halinde erkeğe kadının iki katı pay düşer. Eğer anne tarafından dede veya nine ile birlikte baba bir kız kardeş var ise, şayet iki veya daha fazla iseler onlara üçte iki verilir; eğer tek ise ona yarı verilir ve dede veya nineye her iki durumda da üçte bir verilir. Bu son durumda, (tek kız kardeşli durumda) terekeden altıda bir pay artar. Bu durumda ihtiyaten sulh yoluna gidilmesi terk edilmemelidir. Yedincisi: Dedelerin veya ninelerin farklı taraflardan olması, yani bazılarının baba tarafından, bazılarının anne tarafından olması ve onlarla birlikte baba bir erkek veya kız kardeş (bir veya daha fazla) bulunması durumunda, miras şu şekilde paylaştırılır: Anne tarafından olan dede veya nineye üçte bir pay verilir. Birden fazla olmaları durumunda, erkek veya kadın fark etmeksizin aralarında eşit olarak paylaştırılır. Baba tarafından olan dede veya nine ile baba bir erkek veya kız kardeşlerin tamamına kalan üçte iki verilir. Farklı cinsiyette iseler fazlalıklı olarak (erkeğe iki katı) paylaştırılır, aksi takdirde eşit olarak paylaştırılır. Eğer onlarla birlikte anne bir erkek veya kız kardeş de bulunursa, anne tarafından olan dede veya nine ile anne bir erkek veya kız kardeşe üçte bir pay eşit olarak verilir, erkek veya dişi fark etmeksizin. Baba tarafından olan dede veya nineye ise üçte iki pay verilir. Kendi aralarında (erkek veya dişi) farklılık varsa fazlalıklı olarak (erkeğe iki katı) paylaştırılır, aksi takdirde eşit olarak paylaştırılır. Sekizincisi: Ayrı anne babadan olan meyyitin erkek veya kız kardeşleri ile birlikte baba tarafından bir dede veya ninenin bulunmasıdır. Bu durumda, anne bir erkek veya kız kardeş tek ise altıda bir (1/6), birden fazla iseler üçte bir (1/3) pay alırlar ve bunu aralarında eşit olarak paylaşırlar. Baba bir erkek veya kız kardeşlerin payı ise, baba tarafından dede veya nine ile birlikte geriye kalandır. Bunu, cinsiyet farkı varsa erkeğe kadının iki katı düşecek şekilde, yoksa eşit olarak paylaşırlar. Şayet onlarla birlikte sadece anne tarafından bir dede veya nine varsa, bu dede veya nine ile anne bir erkek veya kız kardeşin tamamı üçte bir (1/3) pay alır ve bunu aralarında eşit olarak paylaşırlar. Baba bir erkek veya kız kardeşlerin payı ise geriye kalandır. Bunu da cinsiyet farkı varsa aralarında erkeğe iki pay, kadına bir pay şeklinde, yoksa eşit olarak paylaşırlar. Hüküm 1013: Kardeş çocukları, kardeşler varken mirastan pay alamazlar. Dolayısıyla, ana-baba bir olsalar dahi erkek kardeşin oğlu (yeğen); sadece baba bir veya sadece anne bir olan erkek veya kız kardeş varken mirastan pay alamaz. Bu durum, kendisini engelleyen bir mirasçı (kardeş) olması hâlinde geçerlidir. Eğer kendisini engelleyen bir mirasçı yoksa durum değişir. Örneğin, ölen kişi geride anne tarafından dedesini, anne bir erkek kardeşinin oğlunu ve baba bir erkek kardeşini bırakırsa, bu durumda erkek kardeşin oğlu (yeğen) dede ile birlikte üçte birlik paya ortak olur, geri kalan üçte ikilik pay ise (baba bir erkek kardeşe) verilir.