MİRAS HÜKÜMLERİ
Hüküm 1000: Mirasta akrabalar üç tabakaya ayrılır. Bir tabakadaki akrabalardan herhangi biri, ancak vefat edenin kendisinden önceki tabakada hiç akrabası bulunmadığı takdirde mirasçı olabilir. Tabakaların sıralaması şöyledir:
Birinci Tabaka: Anne-baba ve aşağı doğru devam eden tüm çocuklar. Çocuk ve çocuğun çocuğu (torun), her ikisi de birinci tabakadan sayılır. Ancak, çocuğun varlığı halinde, erkek çocuğun oğlu olan torun ve kız çocuğun oğlu olan torun mirastan pay alamaz. Bu konu Müslümanlar arasında icma konusu olsa da biz bu konuda bir sakınca görmekteyiz. Bu nedenle, dedenin, torunlarını (hem kız hem erkek çocuğundan olanları) mirasa, kendi vasıtaları olan anne veya babalarının hissesi oranında ortak etmesini vasiyet yoluyla zorunlu kıldık.
İkinci Tabaka: Yukarı doğru devam eden tüm dedeler ve nineler ile kardeşler veya kardeşlerin bulunmaması durumunda onların çocukları. Kardeş çocukları birden fazla olursa, yakın olan uzak olanın miras almasını engeller. Dolayısıyla erkek kardeşin oğlu, erkek kardeşin torununa mirasçılıkta önceliklidir. Aynı şekilde dede de dedenin babasına önceliklidir.
Üçüncü Tabaka: Amcalar, dayılar, halalar ve teyzeler. Bunlardan hiçbiri hayatta değilse, onların çocukları yerlerine geçer ve bu durumda da en yakın olan bir sonraki yakına tercih edilir. Dolayısıyla amca, dayı, hala veya teyzenin varlığı halinde amca ve dayı çocukları mirasçı olamaz.
Ancak meşhur görüşe göre bir durum istisnadır: Vefat edenin sadece baba bir amcası (vefat edenin babasıyla sadece baba tarafından ortak olan) ve bir de anne-baba bir amca çocuğu (vefat edenin babasıyla hem anne hem baba tarafından ortak olan) varsa, bu durumda amca çocuğu amcanın önüne geçer. Bu hükmün delili tam değildir, bu yüzden ihtiyaten aralarında sulh yoluyla anlaşmaları (tasaluh) en uygunudur. Bu hükmün geçerli olması için yanlarında anne-baba bir veya anne bir amca, hala, dayı veya teyzenin bulunmaması şart koşulmuştur. Eğer baba bir amca veya anne-baba bir amca çocuğu birden fazla ise veya yanlarında eş (karı veya koca) bulunuyorsa, zikredilen hükmün uygulanması sakıncalıdır. Bu durumda ihtiyata uygun hareket etmek, yani belirttiğimiz gibi sulh yoluna gitmek terk edilmemelidir.
Eğer vefat edenin bu tabakalardan hiçbir akrabası yoksa, ona babasının ve annesinin amcaları, halaları, dayıları ve teyzeleri, bunların olmaması durumunda ise çocukları mirasçı olur. Eğer vefat edenin bu türden de akrabası yoksa, ona dedesinin ve ninesinin amcaları, dayıları, halaları ve teyzeleri, onlardan sonra da silsile devam ettiği sürece, örfen akrabalık bağının geçerli olması ve en yakın olanın en uzak olana tercih edilmesi şartıyla çocukları mirasçı olur.
Bu tabakaların yanı sıra bir de karı ve koca vardır. Onlar, ileride detayları açıklanacağı üzere, bu sıralamadan bağımsız olarak miras alırlar.