KEFARET HÜKÜMLERİ
Hüküm 971: Kefaretler beş kısma ayrılır: Bunlar:
1- Muayyen (Belirli),
2- Mürettep (Sıralı),
3- Muhayyer (Seçenekli),
4- Hem sıralı hem de seçenekli olanlar
5-Ve cem' (Birleştirme) kefareti olarak kısımlara ayrılır.
Aşağıda her biri için örnekler yer almaktadır:
A- Zıhar ve hata ile adam öldürme kefareti "mürettep" (sıralı) kefarettir: Bir köle azat etmek, buna gücü yetmezse aralıksız iki ay oruç tutmak, buna da gücü yetmezse altmış fakiri doyurmaktır. Ramazan ayının kazasını tutarken öğleden sonra orucunu bozan kimsenin kefareti de mürettep (sıralı) kefarettir: On fakiri doyurmak, buna gücü yetmezse üç gün oruç tutmaktır.
B- Ramazan ayında bir gün kasten orucunu bozan veya ahdini yerine getirmeyen kimsenin kefareti ise muhayyerdir (seçmelidir): Bir köle azat etmek veya aralıksız iki ay oruç tutmak veya altmış fakiri doyurmaktır.
C- Yeminini ve adağını bozanın kefaretinde hem seçme hem de sıralama bir aradadır: Bir köle azat etmek veya on fakiri doyurmak veya onları giydirmek. Buna gücü yetmezse peş peşe üç gün oruç tutmaktır.
D- Bir mümini kasten ve haksız yere öldürmenin kefareti, cemetme (birleştirme) kefaretidir: Bir köle azat etmek, aralıksız iki ay oruç tutmak ve altmış fakiri doyurmaktır.
E- Allah'tan, Resulünden, (Sallallahu aleyhi ve alihi ve sellem) dininden veya imamlardan (Aleyhimu's-Selam) beri olduğuna yemin edip sonra yeminini bozan kimsenin kefareti belirlidir: On fakiri doyurmaktır.
Hüküm 972: Bir grup insan kasten adam öldürmeye iştirak ederse, her birine kefaret gerekir. Hata ile öldürmede de hüküm aynıdır.
Hüküm 973: Bir Müslümana, evli olduğu halde zina eden veya livata yapan kimse gibi öldürülmesini gerektiren bir had cezası sabit olur da onu imam veya imam tarafından yetkilendirilmemiş biri öldürürse, katile kefaret gerekir. Ancak tövbe etmeyen mürtedi öldürmekte kefaret yoktur.
Hüküm 974: Bir kimse, bir veya birkaç gün oruç tutmayı adar da sonra bunu yapmaktan aciz kalırsa, ihtiyaten farz olarak her bir gün için bir mud (yaklaşık 750 gram) yiyeceği bir yoksula sadaka olarak vermeli veya onun yerine oruç tutması için kendisine iki mud (yaklaşık 1,5 kilogram) yiyecek vermelidir.
Hüküm 975: Meşhur görüşe göre, bir kadının musibete uğradığında saçını kesmesinin kefareti, Ramazan ayında orucu kasten bozmanın kefareti gibidir. Saçını yolması veya yüzünü kanatacak şekilde tırmalaması durumunda ya da bir erkeğin, çocuğunun veya eşinin vefatı üzerine elbisesini yırtması hâlinde ise yemin kefareti gerekir. Ancak daha kuvvetli görüşe göre bunlar vacip değildir. Evet, kefaret vermek ihtiyata daha uygundur.
Hüküm 976: Bir kimse, evli olan veya ric'î iddeti bekleyen bir kadınla evlenirse, ondan ayrılması gerekir. İhtiyaten beş sâ' (ölçek) un kefaret vermelidir; ancak daha kuvvetli görüşe göre bu vacip değildir.
Hüküm 977: Bir kimse uyuyup kalarak yatsı namazını vakti çıkana kadar kılmazsa, müstahap ihtiyata göre ertesi günü oruçlu geçirmelidir.
Hüküm 978: Sıralı kefaretlerde köle azat etmekten aciz kalıp oruca, sonra da yemek yedirmeye geçmeyi gerektiren durum, günümüzde mülk edinilebilen bir köle bulunmadığından gerçekleşmiş sayılır. Oruçtan aciz kalıp yemek yedirmenin zorunlu hâle gelmesi ise orucun kişiye zarar vermesi veya âdeten dayanılamayacak derecede zor ve meşakkatli olmasıyla gerçekleşir. Yemin kefareti ve benzerlerinde yemek yedirme ve giydirmeden aciz kalıp oruca geçmeyi gerektiren durum ise bu ikisini temin etmenin, bedelinin bulunmaması veya kişinin kendisine ya da nafakasını vermekle yükümlü olduğu kimselere harcamak zorunda olması gibi sebeplerle mümkün olmamasıyla gerçekleşir.
Hüküm 979: Sıralı kefaretlerde ölçüt, eda anındaki durumdur. Dolayısıyla bir kimse oruç tutmaya güç yetirirken sonradan aciz kalırsa, yemek yedirir ve oruç onun zimmetinde sabit kalmaz. Kefarette bir sonraki seçeneğe geçmeyi gerektiren acziyetin gerçekleşmesi için, kefaret vaktindeki örfi acziyet yeterlidir. Eğer acziyeti bir hafta gibi kısa bir süre içinse beklemesi gerekir. Şayet örfen aciz sayılır ve bedelini yerine getirirse, sonradan gücü yerine gelse bile bu yeterli olur. Hatta bedele başlamış olması bile kâfidir. Örneğin, oruç tutmaktan aciz kalıp yemek yedirmeye başlar, sonra oruç tutmaya güç yetirirse, yemek yedirmeyi tamamlaması yeterlidir.
Hüküm 980: Seçmeli veya sıralı kefaretlerde ve cem' kefaretinde, iki ay orucun peş peşe tutulması farzdır. Aynı şekilde yemin ve adak kefaretindeki üç gün orucun da peş peşe tutulması gerekir. Peş peşe tutmaktan kasıt, oruç günleri arasına oruç tutmamanın veya kefaret orucu dışında başka bir orucun girmemesidir. Bu nedenle, araya bayram gününün veya başka bir orucun farz olduğu bir günün gireceği bilinen bir zamanda oruca başlamak caiz değildir. Ancak bu farz olan diğer oruç, kefaret orucuna da niyet edilebilecek mutlak bir oruç ise durum değişir. Örneğin, kefaret yükümlülüğü doğmadan önce Recep ayının ilk günü oruç tutmayı adayan bir kimsenin bu orucu, peş peşeliğe zarar vermez; hatta kefaret orucuna da niyet edilirse kefaretten sayılır. Fakat bu orucu mesela şükür için tutmaya niyet ederse, bu durum peş peşeliğe zarar verir.
Hüküm 981: Oruç esnasında oruç tutmamanın peş peşeliğe zarar vermesi, ancak isteğe bağlı olarak yapılması durumunda söz konusudur. Eğer hastalık, kişinin kendi müdahalesi olmaksızın âdet veya nifas kanının gelmesi, zorunlu yolculuk (isteğe bağlı yolculuk değil) ve vaktin sonuna kadar niyeti unutmak gibi bir mazeretle oruç bozulursa, mazeret ortadan kalktıktan sonra yeniden başlamak gerekmez, bilakis kaldığı yerden devam eder.
Hüküm 982: Kefaretin iki aylık orucunun peş peşe sayılması için bir ay ve bir günün aralıksız tutulması yeterlidir. Bundan sonra, zorunluluk derecesine ulaşmasa bile örfen mazeret sayılan herhangi bir durum nedeniyle oruca ara vermek caizdir. Ancak hiçbir mazeret olmaksızın isteğe bağlı olarak ara vermekten sakınmak, ihtiyaten farzdır.
Hüküm 983: Üzerine iki ay oruç tutması farz olan bir kimsenin, bu oruca ayın ortasından başlaması caizdir. Ancak ihtiyaten farz olarak, başladığı ay ve sonraki ay otuz günden az olsalar veya biri otuz gün diğeri daha az olsa bile, altmış gün oruç tutması gerekir. Fakat oruca ayın başından başlarsa, bu iki ay (yani her biri otuz günden az olsa bile) eksik olsalar dahi iki kamerî ay tutması yeterlidir.
Hüküm 984: Kefaretlerde farz olan yemek yedirme konusunda, yiyeceği fakirlere teslim etmek ile onları doyurmak arasında seçim yapabilir. Doyurmanın belirli bir ölçüsü yoktur; ölçüt, hazır yemeğin onları bir defa doyurmaya yetecek miktarda –az veya çok– sunulmasıdır. Yemeğin türüne gelince, insanların çoğunluğunun normalde tükettiği, pişmiş veya pişmemiş yiyeceklerden olması gerekir. Yanında katık –yani ekmek ve benzeri yiyeceklerle birlikte yenilmesi âdet olan şey– olmasa da olur. Ancak katıkla birlikte olması daha faziletlidir ve ne kadar kaliteli olursa o kadar iyi olur.
Teslim etmeye gelince, her birine verilecek en az miktar bir mud'dur (yaklaşık 750 gram). En faziletlisi, hatta müstahap ihtiyata göre en uygun olanı ise iki mud'dur (yaklaşık 1,5 kilogram). Bu bağlamda hurma, pirinç, kuru üzüm, maş fasulyesi, mısır, buğday ve benzeri her türlü yiyecek yeterli olur. Ancak yemin ve adak kefaretinde, vacip ihtiyata göre sadece buğday veya buğday unu verilmelidir.
Hüküm 985: Yoksula (yiyeceği) teslim etmek, onun mülkiyetine geçirmek demektir. Kişinin kefaret borcu, sadece bu teslimle düşer. Yemeğin yoksul tarafından yenmesi şart değildir. Dolayısıyla yoksulun, o yiyeceği kefareti verene veya bir başkasına satması caizdir.
Hüküm 986: Kefaret, (yiyeceği yoksula) teslim etme şeklinde yerine getiriliyorsa, küçük ile büyük arasında fark gözetilmez. Büyüğe bir mud verildiği gibi küçüğe de bir mud verilir. Ancak küçük adına şer'i velisine teslim edilmesi gerekir. Fakat doyurma şeklinde bir kefaret söz konusu ise, küçükler tek başlarına doyuruluyorsa iki küçüğün bir büyük yerine sayılması gerekir. Hatta ihtiyaten vacip gereği, büyüklerle birlikte doyurulduklarında dahi bu kural geçerlidir. Bu durumda, çocuğun velayet veya bakım hakkına sahip olan kişinin hakkına aykırı olmadığı sürece ondan izin alınması gerekmez.
Hüküm 987: Yiyeceği teslim etme ve doyurma yöntemlerini bir arada uygulamak (yani bazısını doyurup geri kalanına yiyeceği teslim etmek) caizdir. Tek bir kefaret için aynı kişiye tekrarlı ödeme yapmak ise kesinlikle caiz değildir. Yani bir kişiyi defalarca doyurmak veya ona birden fazla mud yiyecek vermek olmaz. Ancak farklı kefaretler için bu caizdir. Örneğin, bir kimse Ramazan ayının tamamında oruç tutmamışsa, otuz gün boyunca belirli altmış yoksulu doyurabilir veya her birine otuzar mud yiyecek teslim edebilir.
Hüküm 988: Doyurulması gereken yoksul sayısını bulunulan beldede tamamlamak mümkün olmazsa, başka bir beldeye nakletmek vaciptir. Eğer bu da mümkün olmazsa beklemek gerekir. Mevcut sayıdaki yoksula tekrarlı ödeme yapmak, ihtiyaten vacip gereği yeterli değildir.
Hüküm 989: Her bir yoksul için giydirme (kefareti), vacip olarak bir elbisedir; iki elbise ise müstahaptır. İhtiyaten lüzum gereği, iki aylık bir bebek gibi çok küçük bir çocuğun giysisi bunun için yeterli sayılmaz.
Hüküm 990: Kefarette, ne doyurma (it'am) ne de giydirme (kisve) konusunda bedelini (para olarak) vermek yeterli olmaz. Bilakis, doyurmada yiyeceğin doyuracak şekilde sunulması veya mülkiyetinin devredilmesi gerekir. Aynı şekilde, giydirmede de elbisenin mülkiyetinin devredilmesi zorunludur.
Hüküm 991: Muhayyer kefarette, kefaretin tek bir türle yerine getirilmesi gerekir. Dolayısıyla, Ramazan ayında orucu bozmanın kefaretinde olduğu gibi, bir ay oruç tutup otuz yoksulu doyurmak suretiyle iki farklı türü birleştirmek caiz değildir.
Hüküm 992: Kefaretin verileceği yer olan miskinden kasıt, zekât almaya hak kazanan yoksuldur (fakir). Bunda Müslüman, hatta ihtiyaten vacip olarak mümin olması şarttır. Ancak mümin bulunmadığı takdirde, Nasibiler hariç olmak üzere, velayet ehli olmayan zayıf kimselere verilmesi caizdir. Anne-baba, çocuklar ve daimî eş gibi nafakası zorunlu olan kişilere verilmesi ise caiz değildir. Diğer akrabalara verilmesi caizdir, hatta bu daha faziletli olabilir.
Hüküm 993: Cem' kefaretindeki üç seçenekten bazılarını yerine getirmekten aciz olan kimse, geri kalanını yerine getirir ve ihtiyaten vacip olarak istiğfar eder. Hepsinden aciz kalırsa, sadece istiğfar etmesi gerekir.
Hüküm 994: Hata ile adam öldürme kefaretinde doyurmaktan aciz kalan kimsenin, ihtiyaten vacip olarak on sekiz gün oruç tutması ve buna istiğfarı da eklemesi gerekir. Oruç tutmaktan da aciz kalırsa, sadece istiğfar etmesi yeterlidir.
Hüküm 995: Ramazan ayında orucu kasten bozmanın muhayyer kefaretindeki üç seçenekten de aciz kalan kimse, gücü yettiği kadar sadaka vermelidir. Buna da gücü yetmezse istiğfar etmesi gerekir. Ancak daha sonra imkân bulursa, ihtiyaten vacip olarak kefareti yerine getirmelidir. Ahdi bozmanın muhayyer kefaretindeki üç seçenekten de aciz kalan kimse ise on sekiz gün oruç tutmalıdır. Bundan da aciz kalırsa, istiğfar etmesi gerekir.
Hüküm 996: Bir kimse, Ramazan ayının kazaya kalmış orucunu zevalden sonra bozmasının kefareti olarak üç gün oruç tutmaktan veya yemin ve adak kefareti olarak üç gün oruç tutmaktan aciz kalırsa, istiğfar etmelidir. Aynı şekilde, bir kimse zimmetten kurtulma kefareti olarak on yoksulu doyurmaktan aciz kalırsa onun için de hüküm böyledir (yani istiğfar etmelidir).
Hüküm 997: Mali ve diğer kefaretlerin ödenmesini, görevini yerine getirmede gevşeklik ve ihmal sayılmayacak bir miktarda geciktirmek caizdir. Bununla birlikte, ödemede acele etmek ihtiyaten müstahaptır.
Hüküm 998: Malî kefaretlerin ödenmesi için vekil tayin etmek caizdir. Ancak bir başkasının kefaretini, onun talebi olmaksızın teberru yoluyla (gönüllü olarak) ödemek, ihtiyaten lüzum gereği yeterli değildir. Aynı şekilde, oruç gibi bedenî bir kefareti, kişi yerine getirmekten aciz olsa bile, onun adına teberru yoluyla (gönüllü olarak) yerine getirmek de yeterli olmaz. Fakat ölünün malî ve bedenî kefaretlerini onun adına teberru yoluyla yerine getirmek her durumda caizdir.
Hüküm 999: Müstahap olan bazı kefaretler şunlardır: İmam Sadık'tan (Aleyhi's-Selam) rivayet edildiğine göre; "Yönetici için çalışmanın kefareti, din kardeşlerinin ihtiyaçlarını gidermektir. Meclislerin kefareti, meclisten kalkarken "Senin Rabbin, izzet sahibi Rab, onların vasıflandırdıklarından münezzehtir. Gönderilmiş bütün peygamberlere selam olsun. Hamd, âlemlerin Rabbi olan Allah'a mahsustur." demektir. Gülmenin kefareti, "Allah'ım, bana gazap etme!" demektir. Gıybet etmenin kefareti, gıybeti yapılan kişi için Allah'tan bağışlanma dilemektir. Kötüye yormanın (uğursuz saymanın) kefareti, Allah'a tevekkül etmektir. (Üzüntüyle) yanaklara vurmanın kefareti ise istiğfar edip tövbe etmektir."