Sübülü’s-Selâmİslam Fıkhı Kütüphanesi Pazartesi, 5 Cemaziyelahir 1448 Hicrî
Dizine dön

YEMİN HÜKÜMLERİ

Hüküm 913: Yemin üç çeşittir: 1- Geçmişte, şimdiki zamanda veya gelecekte bir durumun gerçekleştiğini veya gerçekleşmediğini teyit ve tasdik etmek amacıyla edilen yemin. Bu tür yeminler ya doğru ya da yalandır. Doğru yeminler haram olmamakla birlikte bizatihi mekruhtur. Mükellefin doğru bir şeye yemin etmesi veya sözünün doğruluğuna yemin etmesi mekruh görülür. Yalan yeminler ise haramdır, hatta "yemin-i ğemûs" gibi büyük günahlardan sayılabilir. Yemin-i ğemûs, bir davayı sonuçlandırmak amacıyla edilen yalan yemindir. Ancak kişinin kendisinden veya diğer müminlerden bir zulmü defetmek amacıyla ettiği yalan yemin bu hükümden istisnadır. Hatta zalimin, kişinin kendisine, namusuna veya başka bir müminin canına yahut namusuna yönelik bir tehdidi söz konusu olduğunda bu tür bir yemin vacip dahi olabilir. Fakat kişi, tevriye imkânının farkındaysa, nasıl yapılacağını biliyorsa ve bu durum onun için kolaysa, ihtiyaten vacip olarak sözünde tevriye yapmalıdır. Tevriye, sözün zahiri (görünen) anlamından farklı bir anlamı, maksadını açıklayan bir karine olmaksızın kastetmektir. Örneğin, zalim bir kimse bir mümine saldırmak amacıyla onun nerede olduğunu sorduğunda, şayet onu bir saat önce görmüşse, birkaç dakikadır görmediğini kastederek "Onu görmedim" diyebilir. Bu tür yemin, inşaî (bir şeyi gerçekleştirmeye yönelik) yeminlerden değildir. Dolayısıyla, bozulması durumunda kefaret gerektiren yemin bu değildir. Bu, daha önce de belirttiğimiz gibi, doğruluğu veya yalanlığı kabul eden habersel yeminlerdendir. 2- Talep ve istekle birlikte söylenen ve istenen kişiyi amacın gerçekleşmesi için teşvik etmeyi hedefleyen yemindir. Buna (yalvarma yemini) denir. Örneğin, birinin "Allah aşkına, bana bir dinar ver" demesi gibi. Bu tür bir yeminin ne yemin eden için ne de kendisine yemin edilen kişinin yemini bozması veya isteği yerine getirmemesi durumunda herhangi bir günahı veya kefareti yoktur. 3- Bu, gelecekte bir şeyi yapmaya veya yapmamaya yönelik kararı ve taahhüdü pekiştirmek ve gerçekleştirmek amacıyla edilen yemindir. Buna "akit yemini" (bağlayıcı yemin) denir. Örneğin, "Vallahi yarın oruç tutacağım" veya "Vallahi sigarayı bırakacağım" demek gibi. İşte bu yemin, aşağıdaki şartlar yerine geldiğinde geçerli olan ve yerine getirilmesi gereken yemindir. Bu yemini bozmanın kefareti; bir köle azat etmek veya on yoksulu doyurmak ya da giydirmektir. Bunlara gücü yetmemesi durumunda ise ardı ardına üç gün oruç tutulması gerekir. Aşağıdaki meselelerin konusu da bu tür yemindir. Hüküm 914: Yeminin geçerli sayılması için, yemin eden kimsenin; ergen, akıllı, özgür irade sahibi, (yemin etmeye) niyetli ve yeminin konusu olan şeyde tasarrufta bulunmaktan kısıtlanmamış (hacir altında) olması gerekir. Bu şartlar, adak konusunda daha önce zikredilenlerle aynıdır. Hüküm 915: Yemin, ancak sözle veya dilsiz kimsenin işareti gibi söz yerine geçen bir şeyle geçerlilik kazanır. Konuşmaktan aciz olan kimsenin yazması da yeterlidir. Hatta konuşabilen kimsenin de yazıyla yemin etmesi ihtiyata uygundur. Hüküm 916: Yemin, ancak üzerine yemin edilenin ilahi zat olması durumunda geçerlilik kazanır. Bu, ister Allah'a mahsus olan "Allah" lafzı ve bununla ilişkili "Rahman" lafzı gibi isimlerinin zikredilmesiyle olsun, ister "Kalpleri ve gözleri evirip çeviren", "Taneyi yaran ve canı yaratan" gibi O'na has olan ve başkasının ortak olmadığı sıfatlarının veya fiillerinin zikredilmesiyle olsun, isterse başkasının da ortak olabileceği ancak genellikle O'na atfedilen ve söylendiğinde akla Yüce Allah'ı getiren sıfatlarının veya fiillerinin zikredilmesiyle olsun fark etmez. Hatta kendi başına söylendiğinde Allah'ı çağrıştırmayan ancak yemin esnasında söylendiğinde O'na yönelik olduğu anlaşılan "Hayy", "Semi'", "Basir" gibi sıfatlarının veya fiillerinin zikredilmesi dahi yeterlidir. Eğer üzerine yemin edilen şey, ilahi sıfatlardan biri veya bunlara benzer bir şey ise, örneğin "Allah'ın hakkı için, Allah'ın celali için veya Allah'ın azameti için" denirse, yemin eden kişi bu ifadelerle Allah'ın mukaddes zatını kastetmedikçe yemin geçerli sayılmaz. Hüküm 917: Peygamber, İmamlar (Aleyhimu's-Selam), diğer mukaddes şahsiyetler, Kur'an-ı Kerim, Kâbe-i Muazzama ve diğer saygın mekânlar üzerine yemin etmek haram değildir. Ancak bu şekilde edilen yeminler geçerli sayılmaz ve bozulması durumunda günah veya kefaret gerektirmez. Hüküm 918: Yemin edilen konunun, yemin edildiği sırada yerine getirilmesinin mümkün olması şarttır. Eğer yemin edilen konu, yemin esnasında mümkün iken, kişi sonradan bunu yerine getirmekten âciz kalırsa ve bu acziyet kendi kusurundan kaynaklanmıyorsa [yani kendi kendini âciz duruma düşürmemişse], bu durumda, yemine vefa göstermeyi geciktirmekte haklı bir mazereti varsa yemin bozulur. Bu mazeret, gelecekte bunu yapabileceğine dair inancı dahi olsa durum aynıdır. Ancak bir mazereti yoksa günahkâr olur ve kefaret ödemesi gerekir. Bahsi geçen acziyet hükmünde olan bir diğer durum da o işi yapmanın veya terk etmenin doğasından kaynaklanan zarardan daha fazlasına yol açması ve genellikle katlanılamayacak derecede zorluk ve meşakkate sebep olmasıdır. Zira aşırı zarar ve meşakkat de yemini bozar. Hüküm 919: Yemin, üzerine yemin edilen konunun (müteallak) şer'en tercih edilir olması durumunda geçerlilik kazanır. Vacip ve müstahap bir fiili yapmak, haram ve mekruh bir fiili terk etmek gibi. Aynı şekilde, üzerine yemin edilen konunun akla uygun dünyevi amaçlar açısından tercih edilir olması veya yemin eden kişinin şahsi bir dünyevi menfaatini içermesi durumunda da yemin geçerlidir. Ancak bunun şartı, o fiili terk etmenin şer'en tercih edilir olmamasıdır. Nasıl ki meşru olmayan bir şeye yemin edildiğinde o yemin geçersiz olursa, aynı şekilde meşru bir şey üzerine yemin edildikten sonra o şeyin meşruiyetini yitirmesi durumunda da yemin bozulur. Örneğin, bir kimse hayatı boyunca spor yapmamaya yemin etse, fakat bir süre sonra spor yapmamanın kendisine zarar verdiği ortaya çıksa, bu durumda yemini bozulmuş olur. Şayet durum tekrar eski hâline dönse (yani spor yapmamak yine meşru bir hâl alsa) dahi, bir kere bozulan yemin yeniden geçerlilik kazanmaz. Hüküm 920: Babanın engellemesi hâlinde çocuğun yemini sahih olmaz; kocanın engellemesi hâlinde de kadının yemini sahih olmaz. Ancak ikisinin yemininin sahih olması için baba veya kocadan izin almak şart değildir. Dolayısıyla çocuk veya kadın yemin eder de baba ya da koca onların yemininden haberdar olmaz veya haberdar olup da engellemezse yeminleri sahih olur ve yerine getirilmesi gerekir. Hüküm 921: Mükellef bir kişi yeminini unutarak, zorunluluktan, baskı altında kalarak veya mazur görüleceği bir cahillikten ötürü bozarsa, kefaret ödemesi gerekmez. Örneğin, vesveseli bir kimse vesvesesine itibar etmemeye yemin ederse, mesela namaza hemen başlayacağına dair yemin edip de vesvesesi buna engel olursa, eğer bu vesvese kişinin iradesini elinden alacak bir seviyeye ulaşmışsa üzerine bir şey gerekmez. Aksi takdirde kefaret ödemesi gerekir.