Sübülü’s-Selâmİslam Fıkhı Kütüphanesi Pazartesi, 5 Cemaziyelahir 1448 Hicrî
Dizine dön

NEZİR (ADAK) HÜKÜMLERİ

Hüküm 895: Nezir, kişinin Allah'a, zimmetinde bir şeyi yapmak veya terk etmek üzere adakta bulunmasıdır. Hüküm 896: Adak, sadece niyet etmekle gerçekleşmez; mutlaka bir Siga (sözlü ifade) ile yapılması gerekir. Adağın Sigasında "Allah için" (lillah) lafzının veya Allah'a mahsus isimlerden birinin yer alması şarttır. Örneğin, adakta bulunan kişi "Allah için üzerime gece namazı kılmak borç olsun" veya "Rahman için Yüz dinar sadaka vermek üzerime borç olsun" derse, adağı sahih olur. Bu anlamı Arapça dışındaki başka bir dilde de ifade edebilir. Eğer sadece "Şunu yapmak üzerime borç olsun" der ve kalbinden "Allah için" diye niyet etse bile adak gerçekleşmiş sayılmaz. "Allah için oruç tutmayı adadım" veya "Allah için oruç tutmak üzerime adak olsun" demesi durumunda ise adağın geçerli olup olmaması tartışmalıdır. Bu nedenle, ihtiyata riayet etmek terk edilmemelidir. Hüküm 897: Adak adayan (nezreden) kimsede ergenlik, akıl, irade ve kasıt bulunması ve adağın konusu olan mal üzerinde tasarruf etmekten men edilmemiş (hacir altında) olmaması şarttır. Buna göre, mümeyyiz (iyiyi kötüyü ayırt edebilen) olsa bile çocuğun adağı geçersizdir. Aynı şekilde, dönemsel (edvarî) olsa bile delilik hâlindeyken delinin, zorlanan kimsenin (mükreh), sarhoşun, kasıt veya iradesini ortadan kaldıracak derecede aşırı öfkelenen kimsenin adağı da geçersizdir. Yine, iflas eden kimsenin alacaklıların hakkı bulunan mallarıyla ilgili adağı ve sefihin (malını israf eden kimsenin), adağı ister haricî bir malla isterse zimmetindeki bir malla ilgili olsun, adağı geçersizdir. Hüküm 898: Adağın konusu olan fiil veya terk edişin, adak sahibinin ameli yerine getireceği esnada gücü dâhilinde olması gerekir. Dolayısıyla yürüyerek hacca gitmeye gücü yetmeyen birinin bu şekilde adak adaması sahih değildir. Aynı şekilde, adanan şeyin ameli yerine getirme esnasında şer'an tercih edilen (racih) bir fiil olması gerekir. Örneğin farz veya müstahap bir ameli işlemeyi ya da haram veya mekruh bir fiili terk etmeyi adamak gibi. Mubah bir fiile gelince, eğer ibadete güç kazanmak amacıyla yemek yemeyi adamak gibi şer'an tercih edilen bir niyetle adanırsa adak geçerli olur; aksi takdirde geçerli olmaz. Adanan şeyin tercih edilirliği, sonradan ortaya çıkan bir durum sebebiyle ortadan kalkarsa adak bozulur. Örneğin, kilo vermek için yemeği azaltmayı adayan bir kimsenin sonradan zayıflaması ve yemeği azaltmanın kendisine zararlı hale gelmesi gibi. Hüküm 899: Kadının, kocasının kendisinden cinsel olarak yararlanma hakkına aykırı düşecek bir konuda kocasının izni olmadan adak adaması sahih (geçerli) değildir. Hac, zekât, sadaka, anne-babasına iyilik ve sıla-i rahim (akrabaları ziyaret) dışında, kendi malıyla ilgili olarak kocasının izni olmadan adadığı adağın sahih olup olmadığı ise işkallidir (şüphelidir); bu konuda ihtiyatın gereği terk edilmemelidir. Evladın, babası izin versin veya vermesin, adak adaması sahihtir. Ancak anne veya babadan biri, adağa konu olan fiili yapmasını yasaklar ve bu yasaklama nedeniyle o fiil artık evlat için rüçhanlı (tercihe şayan) olmaktan çıkarsa, adağı bozulur ve ona vefa göstermesi gerekmez. Aynı şekilde, bu tür bir yasaklamanın daha önceden kendisine yöneltilmiş olması durumunda da adak geçerli olmaz. Hüküm 900: Eğer mükellef, namazı bir yerde eda etmeyi adar ve adadığı şey namazın bizzat kendisi değil, onun için bu yerin tayini şeklinde olursa; yani adadığı şey o yerin namaza tahsis edilmesi olursa, bu durumda: Eğer o mekânın Mescit gibi kendiliğinden veya sonradan ortaya çıkan bir üstünlüğü varsa ve bu üstünlük adak sırasında dikkate alınmışsa (örneğin, o yerin adayan kişi için ibadete daha elverişli ve riyadan daha uzak olması gibi), adak geçerlidir. Aksi takdirde adak geçersiz olur ve bir hükmü kalmaz. Hüküm 901: Bir kimse belirli bir zamanda namaz kılmayı, oruç tutmayı veya sadaka vermeyi adarsa, adağını yerine getirirken o zamana bağlı kalması gerekir. Eğer bu fiili belirlenen zamandan önce veya sonra yaparsa, adağını yerine getirmiş sayılmaz. Dolayısıyla, hastalığından şifa bulduğunda bir fakire sadaka vermeyi veya her ayın başında oruç tutmayı adayan kimse, şifa bulmadan önce sadaka verirse veya ayın başından önce yahut sonra oruç tutarsa adağını yerine getirmiş olmaz. Hüküm 902: Bir kimse oruç tutmayı adar da miktarını belirtmezse, bir gün oruç tutması yeterlidir. Namaz kılmayı adayıp da niteliğini veya niceliğini belirtmezse, vitir namazı gibi tek rekâtlı bile olsa, tam bir namaz kılması yeterlidir. Sadaka vermeyi adayıp da türünü ve miktarını belirtmezse, sadaka olarak adlandırılabilecek herhangi bir şeyi vermesi kâfidir. Genel olarak Allah'a bir şeyle yakınlaşmayı adarsa, oruç, sadaka, gece namazının vitir rekâtı gibi tek rekâtlı bir namaz ve benzeri ibadet ve itaatlerden herhangi birini yerine getirebilir. Hüküm 903: Belirli bir günde oruç tutmayı adayan kimsenin, o gün şafak söktüğünde memleketinde (hazır) ve oruç tutmaya gücü yeter durumda ise, bir zorunluluk olmaksızın kendi tercihiyle yolculuğa çıkması caiz değildir. Ancak yolculuk için şer'i, akli veya şahsi açıdan daha üstün bir gerekçe bulunursa, o takdirde yolculuğa çıkabilir; bu durumda orucunu bozar ve daha sonra kaza eder, kefaret gerekmez. Eğer orucu bozmayı gerektiren bir yolculukta ise, adağını yerine getirmek için ikamet etmesi (Gittiği yerde on gün kalması) gerekmez. Yolculuk yapmıyorsa ve o gün hastalık, hayız, nifas gibi orucu bozmayı gerektiren bir durumla karşılaşırsa veya o gün iki bayramdan birine denk gelirse orucunu bozar ve daha sonra kaza eder. Ancak herhangi bir geçerli sebep olmaksızın kasten orucunu bozarsa hem kaza etmesi hem de ileride açıklanacak olan yemin kefareti gibi bir kefaret vermesi gerekir. Hüküm 904: Mükellef bir kimse, belirli bir zaman diliminde bir işi yapmamayı adarsa, o işi sadece o zaman diliminde terk etmesi gerekir. Eğer bir işi mutlak olarak, yani tüm zamanlarda yapmamaya niyet ederek terk etmeyi adarsa, hayatı boyunca o işi terk etmesi gerekir. Bu adağa aykırı davranıp adadığı şeyi kasten yaparsa günahkâr olur ve kefaret ödemesi gerekir. Bu durumda adağı bozulmuş olur. Ancak bu işi hata sebebiyle, gafletle, unutarak, zorlama veya zaruret altında yaparsa ne günahı ne de kefareti olur. Adağı da bu durumla bozulmaz; dolayısıyla mazereti ortadan kalktıktan sonra o işi terk etmeye devam etmesi gerekir. Hüküm 905: Mükellef bir kimse, malından belirli bir miktarı sadaka olarak vermeyi adar ve adağın konusu gerçekleştikten sonra, fakat adağını yerine getiremeden vefat ederse, bu miktar terekenin aslından çıkarılmaz. Ancak ihtiyaten vacip olan, reşit olan mirasçıların bu miktarı kendi paylarından çıkarıp onun adına sadaka olarak vermeleridir. Hüküm 906: Belirli bir fakire sadaka vermeyi adayan kimsenin, bu sadakayı başka birine vermesi caiz değildir. Eğer belirlenen fakir, adak yerine getirilmeden önce vefat ederse, adak sahibine bir şey gerekmez. Aynı şekilde, belirli bir İmam'ın (Aleyhi's-Selam) kabrini ziyaret etmeyi adayan kimsenin, başka birini ziyaret etmesi yeterli olmaz. Eğer adağını yerine getirmekten aciz kalırsa, üzerine bir şey gerekmez. Hüküm 907: İmamlardan (Aleyhimu's-Selam) birini ziyaret etmeyi adayan kimsenin, gusül alması veya ziyaret namazını kılması zorunlu değildir. Ancak bu iki husus, adak adarken özel olarak kastedilmiş ve adak kapsamına alınmışsa o zaman zorunlu olur. Mesele 908: Mübarek türbelerden birine adanan mal için adak sahibi belirli bir harcama amacı belirtmemişse, bu mal o türbenin maslahatları için harcanır. Bu doğrultuda, türbenin imarı, aydınlatılması, halı ve kilim gibi mefruşatının alınması, hizmetlilerinin ve bakımından sorumlu görevlilerin maaşlarının ödenmesi ve benzeri diğer işler için kullanılır. Eğer bu malın belirtilen veya benzeri yerlere harcanması mümkün olmazsa yahut türbenin her yönden ihtiyacı bulunmuyorsa, o zaman nafakası yetersiz kalan, yolda kalan veya başka bir beklenmedik duruma maruz kalan ziyaretçilerine yardım için harcanır. Hüküm 909: Bir türbenin sahibi olan zata adanan mal, adayan kişi tarafından belirli bir harcama yeri tayin edilmemişse, o zatla ilgili bir amaca harcanır. Örneğin, o zatın fakir ziyaretçilerine, türbesine veya onun hatırasını yaşatacak benzeri şeylere sarf edilir. Hüküm 910: Bir kimse, belirli bir koyunu sadaka olarak vermeyi adarsa ve o koyun semirme gibi kendisine bitişik bir şekilde gelişim gösterirse, bu gelişim de adanan koyuna tabi olur ve adandığı yere tahsis edilir. Ancak (koyunun) başka bir kuzu doğurması veya süt vermesi gibi ayrı bir gelişim göstermesi durumunda, bu gelişim adak adayan kişiye aittir; meğerki adak anında bunun da kapsama dâhil olmasına niyet etmiş olsun. Hüküm 911: Mükellef bir kişi, hastasının iyileşmesi veya yolcusunun dönmesi üzerine bir gün oruç tutmayı adar da sonradan hastanın iyileşmesinin veya yolcunun dönmesinin adak adamasından önce gerçekleştiği ortaya çıkarsa, üzerine hiçbir şey gerekmez. Hüküm 912: Anne veya babanın, kızlarını evlilik çağına geldiğinde bir Haşimi (Seyyid) ile veya başkasıyla evlendirmeyi adamalarının, kızları açısından bir geçerliliği yoktur ve bu adak yok hükmünde sayılır.