YİYECEK VE İÇECEKLERLE İLGİLİ HÜKÜMLER
Hüküm 874: Yırtıcı olanlar hariç, tüylü kuşların tümü helaldir. Güvercin, tavuk ve serçenin bütün çeşitleri helaldir. Aynı şekilde çil kuşu, keklik, balıkçıl, toy kuşu ve turna da helaldir. Öldürülmeleri mekruh olsa da hüdhüd (ibibik), kırlangıç, gökkuzgun, örümcek kuşu ve ebabil kuşu da helaldir. Deve kuşu ve tavus kuşu da helaldir.
Yırtıcı kuşlara gelince, ki bunlar pençesi olan her türlü kuşu kapsar, ister doğan ve şahin gibi güçlü olup pençesiyle diğer kuşları avlayabilenler olsun, ister kerkenez ve küçük kuşlar gibi buna gücü yetmeyen zayıf olanlar olsun, etleri haramdır. Karga da bütün çeşitleriyle, ihtiyat-ı lazım gereği saksağan da dâhil olmak üzere, bu hükme tabidir. Yarasa gibi tüysüz uçan her hayvanın ve yine eşek arısı, kelebek ve diğer uçan böceklerin de yenilmesi haramdır; ancak çekirge, ihtiyat-ı lazım gereği bu hükmün dışındadır.
Hüküm 875: Görünen o ki, her kuşun safîf'i (süzülüşü) defîf'inden (kanat çırpışından) daha fazla ise, yani uçarken kanatlarını çırpmaktan çok süzülüyorsa, o kuş pençeli sayılır ve eti haramdır. Bunun aksine, kanat çırpışı süzülüşünden daha fazla olan kuşun eti ise helaldir. Buna göre, haram olan kuşlar helal olanlardan uçuş şekillerine bakılarak ayırt edilir. Uçuş şekli bilinmeyen kuşlar ise bedenlerinde "kursak, taşlık veya (ayağında) mahmuz" bulunup bulunmamasına göre ayırt edilir. Bu üçünden birine sahip olan kuşun etini yemek helaldir, olmayanınki ise değildir. Kursak, tanelerin ve diğer yiyeceklerin boğaz kısmında toplandığı yerdir. Taşlık, kuşun yediği küçük çakıl taşlarının toplandığı yerdir. Mahmuz ise kuşun ayağında, pençenin arkasında dışa doğru çıkan dikendir.
Hüküm 876: Deniz hayvanlarından, aslen pullu olan balıklar helaldir; sonradan dökülmüş olsalar bile -daha önce geçtiği gibi- helaldirler. Deniz ineği, kurbağa, yengeç ve kaplumbağa gibi diğer deniz hayvanı türleri ise haramdır. Aynı şekilde, yayın balığı ve yılan balığı gibi pulu olmayan balıklar da haramdır.
Evet, deniz kuşu olarak adlandırılan, yüzen, dalan ve benzeri kuşlardan, kara kuşlarından helal olanlara benzeyenler helaldir.
Hüküm 877: Kara hayvanlarından koyun, sığır, deve, at, katır ve eşek bütün türleriyle (yabani ve evcil olanları fark etmeksizin) helaldir. Aynı şekilde ceylan da helaldir. Ancak evcil at, katır ve eşek etini yemek mekruhtur.
Yırtıcı hayvanlar, yani avını pençesiyle veya dişiyle yakalayan hayvanlar haramdır. Bunlar ister aslan, kaplan ve leopar gibi güçlü; ister tilki ve sırtlan gibi zayıf olsunlar fark etmez. Aynı şekilde köpek, kedi, tavşan, domuz, maymun, fil ve ayı da haramdır. Toprağın altında yaşayan keler, fare, çöl faresi, kirpi, yılan ve benzeri küçük hayvanlar da haramdır. Kurtçuklar, hatta meyve kurtçukları dahi ihtiyaten haramdır; ancak ayıklanması mümkün olmayanların meyveyle birlikte yenmesi caizdir.
Hüküm 878: İnsanın cinsel ilişkide bulunduğu hayvan, eti yenen sığır, koyun ve deve gibi bir hayvansa, o hayvanın etini yemek haram olur. Aynı şekilde sütü ve bu olaydan sonra meydana gelen nesli de ihtiyaten haramdır. Bu hayvanın kesilip yakılması gerekir. Eğer hayvan, fiili işleyenden başkasına aitse, failin hayvanın değerini sahibine ödemesi vaciptir. Ama eğer hayvan, at, katır ve eşek gibi sırtına binilen bir hayvansa, o hayvanın şehirden sürülmesi ve başka bir şehirde satılması vaciptir. Eğer fail, hayvanın sahibi değilse, hayvanın değerini öder ve satıştan elde edilen para kendisine ait olur.
Hüküm 879: Kuşlar ve balıklar dahil olmak üzere, eti helal olan her hayvan, eğer cellal (pislik yiyen) haline gelirse, eti, sütü ve yumurtası haram olur. Eğer istibra edilirse (temizlenirse) tekrar helal olur. Cellal'in anlamı ve istibra'nın nasıl yapılacağı daha önce temizleyiciler bölümünde açıklanmıştı.
Hüküm 880: Domuzdan süt emerek et ve kemiği sertleşen keçi yavrusu haram olur. Bu durumda onun nesli ve sütü de haramdır. Eğer (et ve kemiği) sertleşmemişse, sütten kesilmemişse ihtiyaten yedi gün temiz bir sütle istibra edilmesi (bekletilerek temizlenmesi) gerekir. Sütten kesilmişse arpa, ot ve benzeri şeylerle istibra edilir, ardından helal olur.
İhtiyati vacip olarak, oğlağa buzağı ve eti helal olan diğer hayvanların yavruları da dâhil edilir. Dişi domuzdan süt emmeye ilişkin hüküm, eti haram olan diğer hayvanlardan süt emmeyi kapsamaz. Aynı şekilde, eti helal olan bir hayvanın idrar ve kan gibi necis (dinî açıdan pis sayılan) bir sıvıyı içmesi onu haram kılmaz. Ancak, sarhoş oluncaya kadar şarap içer ve o haldeyken kesilirse, ihtiyatî lüzum gereği iç organlarından olan bağırsak, işkembe, kalp, karaciğer ve benzerlerinin yıkanmış olsalar dahi yenilmemesi gerekir. Etine gelince, yenmesi caizdir, fakat necasetin kendisi duruyorsa, necasetle temas eden kısmın yıkanması gerekir.
Hüküm 881: Eti helal olan hayvandan haram kılınan kısımlar şunlardır: Kan, dışkı, erkeklik organı, dişilik organı, plasenta, bezeler (vücutta fındık benzeri yuvarlak her bir yumru veya düğüm), hayalar, beynin ortasında nohut büyüklüğündeki beyin tanesi, omurganın ortasında ilik gibi beyaz bir iplik olan omurilik, (vacip ihtiyat gereği) boyundan kuyruğa kadar sırt boyunca uzanan iki sinir, safrakesesi, dalak, mesane ve gözbebeği (gözün tümü değil, onun gören kısmı).
Bu hüküm kuşlar, balıklar ve çekirgeler dışındaki hayvanlar için geçerlidir. Kuşlarda ise zikredilenlerden kan ve dışkı haramdır; ihtiyaten farz olarak bunların dışındakilerden de kaçınmak gerekir. Aynı şekilde, balığın dışkısı ve kanı ile çekirgenin dışkısından da ihtiyaten sakınmak gereklidir. Evet, bunların içinde bulunan şeylerle birlikte yenildiğinde bir sakınca yoktur.
Hüküm 882: Çamur ve kerpiç yemek haramdır; toprak ve kum yemek de ihtiyaten vacip olarak haramdır. Bundan istisna olarak, sadece şifa niyetiyle ve başka bir amaçla olmamak kaydıyla, Seyyidü'ş-Şüheda'nın (Aleyhi's-Selam) türbesinin toprağından orta boy bir nohut miktarı caizdir. İhtiyaten vacip olarak, bunun da sadece mübarek kabirden veya örfen ona bitişik sayılan yakın yerlerden alınan toprakla sınırlı tutulması gerekir. Bu miktarı aşan durumda ise, su veya benzeri bir şeyle karıştırılarak onda yok olacak şekilde tüketilir ve şifa umularak kullanılır.
Hüküm 883: Ağız boşluğuna gelen balgam ve göğüs akıntılarını yutmak haram değildir; dişlerin arasını temizlerken çıkan yemek artıklarını yutmak da aynı şekilde haram değildir.
Hüküm 884: İnsana ciddi derecede zarar veren her şeyi tüketmek haramdır; ister bu zarar ölüme yol açsın, ister bazı organların işlevsiz kalmasına ya da bazı duyuların kaybına sebep olsun. Yine, akıl sahiplerince dikkate değer görülen bir ihtimal bulunduğu takdirde -hatta ihtimalin önemsenmesi sebebiyle onlarda korku oluşacak derecede- böyle bir zarara yol açma ihtimali bulunan şeyleri tüketmek de haramdır; zarar gecikmeli olsa bile.
Hüküm 885: Afyon ve türevleri ile diğer her türlü uyuşturucu maddelerin kullanımı gerek kullanılan miktarın fazlalığından gerekse bağımlılığa yol açmasından ötürü kişiye ağır zarar verecekse haramdır. Hatta ihtiyat gereği, zorunluluk hâli dışında bunlardan tamamen kaçınmak gerekir. Zorunluluk hâlinde ise ihtiyaç ölçüsünde kullanılır.
Hüküm 886: Şarap ve diğer sarhoş edici maddeleri içmek haramdır. Bazı rivayetlerde bunun en büyük günahlardan olduğu bildirilmiştir. İmam Cafer Sadık'tan (Aleyhi's-Selam) şöyle rivayet edilmiştir: "Şarap, kötülüklerin anası ve her şerrin başıdır. İçene öyle bir an gelir ki aklını elinden alır; Rabbini tanımaz, işlemediği hiçbir günah bırakmaz; çiğnemediği hiçbir haram kalmaz, kesmediği hiçbir yakınlık bağı bırakmaz; yapmadığı hiçbir çirkin fiil kalmaz. Ondan bir yudum içse Allah, melekleri, peygamberleri ve müminler onu lânetler. Ondan içip sarhoş oluncaya kadar içerse, iman ruhu bedeninden çıkarılır ve içine alçak ve habis bir ruh biner; namazı kırk gün kabul edilmez."
Hüküm 887: Üzüm suyu kendiliğinden, ateşle veya güneşle kaynarsa haram olur. Ancak bu şekilde sarhoş edici hale gelmezse, üçte ikisinin uçup gitmesiyle haramlığı zail olur. Sarhoş edici hale gelirse, haramlığı ancak sirkeleşme ile ortadan kalkar.
Üzümün kendisi pişirilirse, içindeki suyun kaynadığına dair kesin bilgi elde edilirse ihtiyaten haram olur; aksi halde haram olmaz. Yine "Kuru üzüm şırası" denilen şey de kaynasa bile haram değildir; ancak sarhoş edici hale gelirse o zaman haram olur ve haramlığı ancak sirkeleşme ile zail olur.
Hüküm 888: Fuka' 'haramdır; bu, genellikle sarhoşluk değil, neşe (keyif) veren bilinen bir içecektir ve günümüzde bira olarak adlandırılır.
Hüküm 889: Akıcı kana sahip hayvanın kanı haramdır; hatta yumurtadaki kan ve kesilen hayvanın yenilebilir kısımlarında kalan kan da böyledir. Ancak, mercimek suyu gibi çorba ve benzeri şeylerde tamamen yok olup kaybolması hâlinde sakınca yoktur.
Hüküm 890: Yenilmesi haram olan hayvanın sütü, arızi (geçici) bir sebeple de olsa, haramdır; yumurtası da böyledir. İnsan sütünü içmemek ise ihtiyata daha uygundur.
Hüküm 891: Üzerinde şarap veya herhangi sarhoş edici bir içecek içilen bir sofradan yemek yemek haramdır; hatta ihtiyaten vacip olarak, o sofrada oturmak da haramdır.
Hüküm 892: Şiddetli açlık veya susuzluk sebebiyle, masum bir canın helake yaklaşması veya ona yakın bir duruma düşmesi halinde, her Müslümana, onun canını kurtarmak için, canını kurtaracak ölçüde yiyecek veya içecek vermek vaciptir.