Sübülü’s-Selâmİslam Fıkhı Kütüphanesi Pazartesi, 5 Cemaziyelahir 1448 Hicrî
Dizine dön

EMZİRME HÜKÜMLERİ

Bazen yeni doğan erkek veya kız çocuğu, kendisini doğuran annesi dışındaki bir kadın tarafından emzirilebilir. Bu tür bir emzirme, belirli şartları taşıdığı takdirde, emzirilen erkek veya kız çocuğu ile birtakım kişiler arasında evlilik yasağına sebep olur. Çünkü nesep yoluyla haram olanlar, süt yoluyla da haram olur. Bu konunun ayrıntıları aşağıdaki meselelerde açıklanacaktır. Hüküm 708: Süt emen çocuğa bazı kadınlarla evlenmek haramdır: 1- Sütanne, çünkü o çocuğun süt annesidir. Sütün sahibi olan (sütannenin kocası) da süt babasıdır. 2- Süt annenin annesi ister öz anne ister süt anne olsun, kendisinin (süt çocuğunun) ninesi sayıldığı için süt nine hükmündedir. 3- Süt annenin kızları, onun süt kardeşleri olduğu için mahremidir. 4- Süt annenin gerek öz gerekse süt evlatlarının kızları, emzirilen kişiye haramdır; çünkü emzirilen kişi, bu kızların ya süt amcası ya da süt dayısı konumundadır. 5- Süt annenin, sütkardeşi dahi olsa kız kardeşleri; zira onlar, emzirilen çocuğun teyzeleridir. 6- Süt annenin halaları ve teyzeleri ile onun baba ve annelerinin halaları ve teyzeleri –ister kan bağıyla ister süt bağıyla olsun– süt emen çocuğun da süt hısımlığı yoluyla halaları ve teyzeleri sayılırlar. 7- Süt sahibinin neseben veya süt yoluyla olan, vasıtalı veya vasıtasız kızları. Çünkü süt emen kişi, bu kızların ya süt kardeşi ya süt amcası ya da süt dayısı konumundadır. 8- Süt sahibinin nesep ve süt yoluyla anneleri, süt emen çocuğun süt nine anneleri/babaanneleri oldukları için (haramdırlar). 9- Süt sahibinin nesep ve süt yoluyla olan kız kardeşleri, emzirilen çocuğun halaları oldukları için. 10- Süt sahibinin (erkeğin) halaları, teyzeleri, nesep ve süt bağıyla olan baba ve annelerinin halaları ile teyzeleri; zira onlar, emzirilen çocuğun süt halaları ve süt teyzeleri konumundadır. 11- Süt babanın eşleri, çünkü onlar (süt emenin) babasının eşleridir. Hüküm 709: Süt emen kıza (sütkız) nikâhı haram olan erkekler şunlardır: 1- Süt sahibi, yani süt annenin kocası. Sütkızın emdiği sütün meydana gelmesine sebep olan bu kişi, onun sütbabası olduğu için nikâhı haramdır. 2- Süt babanın ve süt annenin soy veya süt yoluyla olan babaları, çünkü onlar çocuğun süt dedeleridir. 3- Süt sahibinin nesep ve süt yoluyla olan çocukları, ne kadar alt nesillere inerlerse insinler, çünkü kadın onların kız kardeşi, halası veya teyzesi olur. Aynı şekilde süt annenin doğum yoluyla olan çocukları ve onların nesep veya süt yoluyla olan çocukları da. 4- Süt sahibinin hem kan bağı hem de süt bağıyla kardeşleri, çünkü onlar süt kızın süt amcalarıdır. 5- Süt sahibinin amcaları ve dayıları ile onun nesep veya süt yoluyla olan baba ve annelerinin amcaları. Çünkü onlar da (kadının) ya amcaları ya da dayılarıdır. Hüküm 710: Süt emen erkek veya kız çocuğunun nesep veya süt yoluyla gelen alt soyundan olan kızları, kendisinin (süt emenin) süt babaları, süt kardeşleri, süt amcaları ve süt dayıları üzerine haramdır. Hüküm 711: Süt emen erkek veya kız çocuğunun süt anneleri, süt kardeşleri, süt teyzeleri ve süt halaları (süt emen erkek veya kızın çocuklarına) haram olur. Hüküm 712: Süt emen erkek veya kız çocuğunun babasının, süt annenin nesep bağı olan alt soyundan gelen kızlarıyla evlenmesi caiz değildir. Süt annenin sütkızlarıyla evlenmemesi ise evladır; her ne kadar mahremi olmayanların bakması helal olmayan yerlerine bakması kendisine haram olsa da. Uyarı: Bu, insanların sıkça karşılaştığı ve zor durumda kaldığı imtihan vesilesi bir meseledir. Öyle ki, bazen bir kadın doğum yaptığında çocuğunu emziremez ve annesi, kızının çocuğuna acıyarak onu emzirir. Eğer bu emzirme, mahremiyet şartlarını taşıyorsa, çocuğun annesi (yani emziren kadının kızı), kocasına haram olur. Çünkü o (bebek) artık süt annesinin (yani kendi annesinin) kızı sayılır. Bu yüzden Şer'i hüküm ve kanunları bilmemekten kaynaklanan büyük toplumsal sorunlar ortaya çıkmaktadır. Bu konuya (719. Mesele)'de işaret edilecektir. Hüküm 713: Süt emen erkek veya kız çocuğunun babasının, süt annenin nesep veya süt yoluyla olan kızlarıyla evlenmesi caiz değildir. Hüküm 714: Bir önceki meseleye binaen, bir erkeğin karısı, o erkeğin sütüyle damadının çocuğunu emzirirse, bu çocuk ister kendi kızından isterse kızının kuması üzerinden olsun, kızının evlilik akdi batıl olur ve kocasına ebediyen haram kılınır. Zira süt emen çocuğun babasının, süt sahibinin çocukları ile evlenmesi haramdır. Hüküm 715: Süt emen erkek veya kız çocuğunun kız kardeşleri, süt babasına (sütün sahibi olan erkeğe), onun babalarına, oğullarına, amcalarına ve dayılarına haram olmaz. Bununla birlikte, süt babasının onlarla evlenmemesi evlâdır (daha uygundur). Hüküm 716: Süt annenin, kızlarının ve diğer kadın akrabalarının, emzirilen erkek veya kız çocuğunun erkek kardeşlerine nikâhı haram olmaz. Aynı şekilde, süt babasının kızları ve diğer kadın akrabaları da onlara haram değildir. Hüküm 717: Bir kimse bir kadınla evlenir ve onunla zifafa girerse, o kadının süt kızı da tıpkı öz kızının haram olduğu gibi, kendisine haram olur. Aynı şekilde, bir kimse bir kadınla evlenirse, zifafa girmemiş olsa bile, o kadının süt annesi de tıpkı öz annesinin haram olduğu gibi, kendisine haram olur. Hüküm 718: Süt emzirme yoluyla oluşan haramlığın yayılması açısından, emzirmenin nikâh akdinden önce veya sonra olması arasında bir fark yoktur. Bu durum, (Hüküm 712)'deki bir önceki uyarıda zikrettiğimiz örnekte olduğu gibidir. Hüküm 719: Bir kadının, oğlunun çocuğunu emzirmesinde sakınca yoktur, yani bu durum oğlunun eşini ona haram kılmaz. Ancak daha önce belirtilen durumlardan bilinebileceği üzere, haramlık için başka durumlar da söz konusu olabilir. Eğer bir kadın kızının kocasının çocuğunu emzirirse -bu çocuk ister kızından olsun ister kuma karısından olsun- kızının nikahı bozulur ve kocasına ebediyen haram olur. Çünkü süt emziren çocuğun babasının, sütannenin nesep yoluyla olan çocuklarıyla evlenmesi haramdır. Hüküm 720: Emzirmenin haramlığa etki etmesi için sekiz şartın bulunması gerekir. Bu şartlar şunlardır: 1- Emziren kadının hayatta olması şarttır. Şayet kadın, çocuğun emzirildiği esnada tamamen veya kısmen ölü bir durumda olursa bu emzirmenin bir hükmü olmaz. 2- Meşru bir birleşme sonucu gerçekleşen doğumla emziren kadının sütünün meydana gelmesi (hüküm doğurur). Eğer kadın zinadan doğum yapar ve bu sütten bir çocuğu emzirirse, bu emzirmenin bir hükmü olmaz. 3- Emzirmenin geçerli olması için bebeğin memeyi bizzat ağzına alıp emmesi gerekir. Sütün bebeğin ağzına akıtılması, anneden bir aletle çekilip bebeğe enjekte edilmesi ve benzeri durumlarda emzirme hükmü oluşmaz. 4- Sütün saf olması esastır; şeker gibi katı veya sıvı başka bir maddeyle karıştırılmış sütün bir etkisi olmaz. 5- Çocuğun emdiği sütün tamamının tek bir kişiye (kocaya) ait olması gerekir. Şöyle ki; bir adam hamile olan veya kendisinden doğum yapmış olan karısını boşasa, kadın da başka bir erkekle evlenip ondan hamile kalsa ve bu ikinci hamileliğinden doğum yapmadan önce, ilk kocasından olan önceki doğumuna ait sütle bir çocuğu örneğin sekiz defa emzirse, sonra ikinci hamileliğinden doğum yaptıktan sonra son kocasından olan ikinci doğumuna ait sütle yedi defa daha emzirmeyi tamamlasa, bu emzirme (süt akrabalığı açısından) geçerli sayılmaz. Aynı şekilde, emziren kadının birliği de şarttır. Şöyle ki, bir erkeğin iki karısı olup her ikisi de ondan doğum yaparsa ve çocuk birinden yedi defa, diğer kadından da sekiz defa emerse, bu emzirmenin de etkisi olmaz. 6- Çocuğun, hastalık ve benzeri bir sebeple sütü kusarak çıkarmaması gerekir. Eğer kusarsa, ihtiyat gereği iki durum göz önünde bulundurulur: Mahrem olmayanların bakmasının helal olmadığı yerlere bakma konusunda süt akrabalığının sonuçları geçerli sayılmazken, (Yani süt emme kusularak çıkmışsa, mahremiyet hükümleri doğmaz. Bu kişi, bu kadının "mahremi" sayılmaz.) evlilik yasağı konusunda ise sonuçları geçerli sayılır. (Yani süt akrabalığı geçerli sayılır ve evlenmeleri caiz değildir.) 7- Süt akrabalığının belirli bir seviyeye ulaşması, et bitirip kemiği güçlendirecek şekilde etki etmesiyle; sayı olarak ise on beş emzirmeye ulaşmasıyla belirlenir. Hatta ihtiyat-ı vacip gereği, emzirmeler arasına yemek dâhil başka bir şey girmemesi şartıyla on emzirme de haramlık için yeterlidir. Zaman açısından ise çocuğun bir kadın tarafından bir gün bir gece kesintisiz emzirilmesiyle belirlenir. Süt emzirme süresinin geçerliliği hususunda, çocuğun belirlenen müddet boyunca sütanneden emdiği sütün yegâne gıdası olması dikkate alınır. Bu süre zarfında başka bir yiyecek veya başka bir sütanneden süt almamalıdır. Ancak su, ilaç veya örfen gıda sayılmayacak derecede az miktarda yiyecek almasında bir sakınca yoktur. Sayısal ölçütlerde de görüldüğü gibi, on beş emzirmenin geçerli sayılabilmesi için art arda olması, yani araya başka bir kadından emzirmenin girmemesi gerekir. Her bir emzirmenin, çocuğu doyuracak şekilde tam bir emzirme olması şarttır. Bu nedenle, eksik emzirme sayıya dâhil edilmez ve birden fazla eksik emzirme, tek bir tam emzirme olarak kabul edilmez. Ancak çocuk memeyi tuttuktan sonra, yüz çevirme amacıyla değil de nefes almak gibi bir nedenle bırakıp tekrar memeye dönerse, bu dönüş emzirmenin devamı sayılır ve hepsi tek bir tam emzirme olarak değerlendirilir. 8- Bebeğin iki yaşını geçmemiş olması gerekir; eğer bu yaştan sonra emerse veya emmeyi tamamlarsa bu durumun bir etkisi olmaz. Emziren kadın açısından ise, emzirmesinin etkili olması için kendi bebeğinin doğumundan itibaren iki yıl geçmemiş olması şart değildir.