DAİMÎ AKDİN HÜKÜMLERİ
Hüküm 651: Daimî nikahlı kadının, kocasının izni olmaksızın evinden çıkması haramdır. Bu çıkış, cinsel istifade hakkına aykırı olmasa bile, basit ihtiyaçları karşılamak, ailesini ziyaret etmek veya Masumları (Aleyhimu's-Selam) ziyaret etmek gibi durumlar için dahi olsa böyledir. Kadın, kocasına kendisiyle dilediği gibi cinsel ilişkiye girmesine izin vermek zorundadır. Meşru bir mazereti olmadıkça onu bu ilişkiden alıkoyamaz. Eğer bu görevlerini yerine getirirse, yiyecek, giyecek ve barınma gibi nafaka hakkını kocası üzerinde hak eder. Eğer kocası nafakasını ödemezse, nafaka onun zimmetinde sabit bir borç olur.
Hüküm 652: Önceki meseleden öğrendik ki, nafaka yükümlülüğü temkin ile (Kadının eşine kendisini teslim etmesiyle) bağlantılıdır. Bu yükümlülük, bir öfke hali veya kocasıyla yaşadığı bir anlaşmazlık nedeniyle geçici olarak bu emre muhalefet etmesiyle düşmez. Ancak, bu muhalefet yani nüşuz (kadının itaatsizliği) sürekli ve sabit bir durum olursa düşer. Buna göre, eğer kadın nüşuz eder de kocasının yanından çıkıp giderse nafaka hak etmez. Eğer kocasıyla birlikteyken itaatkâr değilse, meşhur görüşe göre yine nafaka hak etmez; ancak ihtiyatlı olan, bununla düşmemesidir. Mehir ise nüşuz ile şüphesiz düşmez.
Hüküm 653: Kocanın, eşinden ev işleri yapmasını, çocukları emzirmesini ve onlara bakmasını ve benzeri işleri yapmasını isteme hakkı yoktur, tüm bu işler için de eşi ücret talep edebilir. Ancak hadis-i şerifler, eşini sevdiği, ona ikramda bulunduğu ve iyilik yaptığı için tüm bunları yapmasını teşvik etmiştir, tıpkı kocanın da eşine iyilik yapmasının emredildiği gibi.
Hüküm 654: Eğer koca, karısını yolculuğunda beraberinde götürürse, nafakası kocaya aittir; bu miktar, ikamet halindeki nafakasından daha fazla olsa bile böyledir. Hayatını kurtarmak gibi bir zaruret için yolculuk yapmışsa veya tedavisi ancak bir doktora veya benzerine yolculukla mümkün oluyorsa da aynı şekildedir. Ancak kadın, kendisi izinle tek başına yolculuk yaparsa, kocanın ikamet halindeki nafakasından daha fazlasını ödeme yükümlülüğü yoktur.
Hüküm 655: Zengin koca karısının hak ettiği nafakayı vermekten imtina eder ve karısı da bu nafakayı talep ederse, kadın kocanın malından onun izni olmaksızın nafakasını alabilir. Ayrıca, kadının durumu nafaka ödemesi için kocayı zorlayacak Şer'i Hâkime bildirmesi caizdir. Eğer kadın ne bu yolla ne de diğer yolla nafakasını temin edemez ve geçimini sağlamak için bir yol bulmak zorunda kalırsa, bu yol üzerinde çalışırken kocasına itaat etmek zorunda değildir. İhtiyat olarak, bu durum dışında kocanın haklarını yerine getirmekten kaçınmaması gerekir.
Hüküm 656: Bir kadının eşinden nafaka alma hakkı, onun fakirliğine ve ihtiyacına bağlı değildir; aksine zengin ve ihtiyaç sahibi olmasa bile bu hakka sahiptir. Eğer eşinin fakirliği veya isteksizliği nedeniyle bu nafakayı tamamen veya kısmen alamazsa, alamadığı kısım eşinin zimmetinde bir borç olarak kalır ve eşi ne zaman imkân bulursa bunu öder. Kadın, bu hakkını eşi üzerindeki alacağından tamamen veya gelecekteki zamanlar için bir koşul ile veya koşulsuz olarak feragat edebilir. Eğer eşinin mal varlığı, kendi ve eşinin nafakasına yetmiyorsa, koca önce kendi nafakasını bu maldan karşılayabilir; eğer artarsa, kalanı karısına harcar.
Hüküm 657: Çocuğun fakir ebeveynlerine, babanın da fakir çocuğuna nafaka ödemesi vaciptir. Nafaka yükümlülüğünde nafaka verenin ödeme gücü şarttır. Meşhur görüşe göre, babanın yokluğunda çocukların nafakası anneye aittir. Eğer anne de yoksa, babasının ve annesinin (çocuğun anne tarafından dede ve ninesinin) üzerine eşit olarak düşer. Eğer onlarla birlikte babanın annesi (büyükannesi) de varsa, nafakaya ortak olur ki bu görüş şüpheden uzak değildir, ancak ihtiyatlıdır. Kardeşler, amcalar, dayılar ve diğerleri (erkek olsun kadın olsun) gibi iki sütun (ata ve evlat) dışındakilere nafaka vacip değildir. Fakir, yiyecek, barınma, giyecek ve benzeri insana yakışır bir yaşamın temel ihtiyaçlarını karşılayamayan, kendisine uygun bir kazançla veya sonradan ödeme imkânı olsa bile sıkıntı ve zorluk çekmeden borçlanarak bunları temin edemeyen kimsedir.
Hüküm 658: Kişinin kendi nafakası eşinin nafakasından önce gelir ve akrabaların nafakasından da önce gelir. Akrabalardan yakını uzakta olandan önce gelir; dolayısıyla evlat, torundan önce gelir. Sahip olunan hayvanın nafakası ise ona ait olduğu sürece vacip olan ihtiyatlı bir hükümdür.
Hüküm 659: Yakınlık sebebiyle nafaka yükümlülüğünün sabit olması için nafaka yükümlüsünün akıl ve baliğ olması şart değildir. Bu nedenle veli, nafaka yükümlülüğü sabit olan kişilere, ergen olmayan ve akli dengesi yerinde olmayanın malından nafaka vermelidir. Ancak nafaka yükümlüsünün kendi ve daimî eşinin nafakasından sonra nafaka verebilecek durumda olması şarttır. Şayet kendi ve eşinin geçimine yetecek kadar malı varsa, akrabalarına nafaka vermesi sabit olmaz, hatta onlara harcadığı şey artsa bile. Yakın olan, uzak olana göre önceliklidir; bu yüzden evlat, toruna göre önceliklidir. Eğer hepsi eşitse ve hepsine nafaka veremiyorsa, dağıtıma uygun ve faydalanabilecekleri bir şeyse, mevcut olanın eşit şekilde paylaştırılması vaciptir. Aksi takdirde, dilediği herhangi birine nafaka verme konusunda serbesttir.
Yakınının nafakasını ödemekle yükümlü olan kişi bunu yapmaktan kaçınırsa, hak sahibi olan kişi, vali zalim olsa bile ona başvurarak onu zorlayabilir. Ancak kişi, süresi geçene kadar nafaka ödemezse, günahkâr olsa bile bu yükümlülük üzerinden kalkar.
Hüküm 660: Bir kişi, nafaka yükümlüsü olduğu kimselere bakmaktan aciz kalırsa; eğer eşiyse, bu nafaka onun sorumluluğunda kalır ve ne zaman yapabilirse o zaman öder. Eğer eşi değilse, bu yükümlülük düşer ve kendisine bir şey gerekmez.
Hüküm 661: Eşin (hanımın) nafakası düşürülebilir; bu yüzden eğer kadın nafakayı düşürürse kocasına vacip olmaz. Akrabaların nafakası ise düşürülemez.
Hüküm 662: Bir kişi, kendini ölümden veya ona yakın bir durumdan kurtarmak için başkasının malını (yiyecek, ilaç, giysi, silah vb.) kullanmak zorunda kalırsa, mal sahibi hazırsa ve bu mala ihtiyacı yoksa, bu malı karşılıklı veya karşılıksız olarak ona bağışlaması vaciptir. Mal sahibi yoksa, zor durumda olan kişi, ihtiyacı kadar malı kullanabilir, ancak karşılığını ödeme garantisiyle.
Hüküm 663: Mal sahibinin elindeki hayvanlara harcama yapması, onları başkasına vermesi veya boğazlayarak ya da başka bir yolla (eğer kurban edilebilecek bir hayvan ise) kesmesi ihtiyat gereği vaciptir ve bu, malı zayi etmek sayılmaz. Hayvanı ölene kadar beslemeyip hapsetmesi caiz değildir.
Hüküm 664: Bir erkeğin iki veya daha fazla daimî eşi varsa ve onlardan birinin yanında bir gece geçirirse, diğerleri için her dört geceden bir geceyi yanında geçirme hakkı sabit olur. Bu durumun dışında, eşin kocası üzerinde geceleme hakkı sabit olmaz ister bir tane ister daha fazla olsun. Evet, tek daimî eşi olan kimsenin her dört gecede bir geceyi eşine ayırması, iki eşi olanın da her birine ikişer gece ayırması ve bu şekilde devam etmesi ihtiyaten evladır. Geceleme hakkı, küçük yaştaki eşe, cinnet halindeki deli kadına (cinneti devam ettiği sürece) ve itaatsiz (nâşize) eşe sabit olmaz. Aynı şekilde, kocanın yolculukta olması veya kadının bir bedel karşılığında ya da bedelsiz olarak bu hakkından vazgeçmesi durumunda da bu hak düşer. Daimî eşi tamamen terk etmek ve onu ne evli ne de boşanmış gibi askıda bırakmak caiz değildir.
Hüküm 665: Genç eşi, bir mazeret olmaksızın dört aydan fazla cinsel ilişkiden mahrum bırakmak caiz değildir. (Bu mazeretler) sıkıntı ve zarar gibi durumlar, eşin rızası, nüşuzu veya nikah akdi sırasında cinsel ilişkinin terk edilmesinin kendisine şart koşulması olabilir. İhtiyaten vacip olarak bu hüküm, muta nikahlı eşi de kapsamalıdır. Eğer koca yolculukta ise, eşin hakkını zayi edecekse şer'i bir mazeret olmaksızın yolculuğu uzatmaya hakkı yoktur.
Şayet eş dört ay sabretmeye güç yetiremez ve koca, kendisiyle cinsel ilişkide bulunmaması halinde eşinin harama düşeceğinden korkarsa, bu durumda dört ay tamamlanmadan önce onunla cinsel ilişkide bulunmaya başlaması veya onu boşayıp yolunu açması vacip ihtiyat gereğidir.
Hüküm 666: Eğer mehir peşin ise, kadın mehrini almadan önce temkinden (kendini kocasına teslim etmekten) imtina edebilir. Kocanın ödeme gücü olsun ya da olmasın fark etmez. Eğer kadın kendini kocasına teslim etmişse, artık Mehri almak için birleşmeyi reddedemez. Eğer Mehrin tamamı veya bir kısmı müeccel (vadeli) ise ve eş peşin olan kısmını almışsa, vade dolmuş olsa bile temkinden (birleşmeden) imtina edemez.