MÜZÂRAA HÜKÜMLERİ
Hüküm 581: Müzâraa akdi: (Toprak sahibi ile çiftçi arasında, elde edilecek üründen bir pay karşılığında arazinin ekilip biçilmesi anlaşmasıdır).
Hüküm 582: Müzâraa'da (tarımsal ortakçılık) aranan hususlar şunlardır:
1- Mal sahibinin, örneğin çiftçiye, "Toprağı ekmen için sana teslim ettim." demesi ve çiftçinin de "Kabul ettim." diye karşılık vermesi. Veya mal sahibinin, toprağı ziraat amacıyla teslim etmesi ve çiftçinin de bunu söz söylemeksizin teslim alması.
2- İki kişinin de buluğa ermiş olması, akıl sahibi olması, kendi istekleriyle hareket etmesi ve herhangi bir kısıtlama altında olmaması.
3- Payları arazinin tüm mahsulünden olmalıdır. Bu nedenle birine ürünün başı, diğerine de sonu tahsis edilirse Müzâraa batıl olur. Ancak bu durumun dördüncü şarta aykırı olmaması hâli müstesnadır.
4- Paylarını müşâ (ortak) olarak belirlemek, mesela yarım veya üçte bir gibi. Eğer (arazi sahibi çiftçiye) "Ek ve bana dilediğini ver" derse, bu Müzâraa geçerli olmaz. Aynı şekilde, mal sahibi veya çiftçi için on men (ölçü birimi) gibi belirli bir miktar tayin edilirse, bu da geçerli olmaz.
5- Ekimin gerçekleşebileceği bir sürenin belirlenmesi gerekir. Sürenin başlangıcını belirleyip sonunu ürünün olgunlaşması olarak kabul etmeleri yeterlidir.
6- Arazinin, ıslahla bile olsa tarıma elverişli olması.
7- Ekilecek ürünün belirlenmesi, tarafların görüşlerinin farklı olması durumunda gerekir. Özel bir görüşleri olmaması veya görüşlerinin birleşmesi halinde ise bu gerekli değildir.
8- Arazinin Belirlenmesi: Malikin farklı parselleri olup da bunlardan birini belirlemezse, müzâraa batıl olur.
9- Eğer her ikisinin de masrafı dışarıdan teamül ile belirlenmemişse, üzerlerindeki masrafların belirlenmesi.
Hüküm 583: Mal sahibi ile çiftçinin, hasılattan belirli bir miktarın mal sahibine ayrılması, kalanın ise aralarında belli bir oranda paylaşılması hususunda anlaşması, bu miktar düşüldükten sonra geriye ürün kalacağının bilinmesi şartıyla geçerlidir.
Hüküm 584: Müzâraa süresi, belirtilen beşinci şartın gerçekleşmesi için yeterli bir süre olmasına rağmen bu süre dolduğunda mahsul henüz olgunlaşmamışsa; mal sahibi ve ekici, ürünün bir bedel karşılığında veya bedelsiz olarak kalması hususunda anlaşırlarsa bunda bir sakınca yoktur. Ancak mal sahibi buna razı olmazsa, ekici bu durumdan zarar görecek olsa bile onu ürünü sökmeye zorlayabilir. Ekicinin ise ücret karşılığında dahi olsa mal sahibini ürünün kalmasına zorlamaya hakkı yoktur. Evet, sözleşmede kararlaştırılan süre, aslî bir unsur olarak değil de mahsulün olgunlaşması için bir vasıta olarak ele alınmışsa, mal sahibinin bu süreyi ürünün olgunlaşma vaktine kadar uzatması vacip olur.
Hüküm 585: Ortakçılık (müzâraa) sözleşmesi, araziden suyun kesilmesi gibi ekime engel bir durumun ortaya çıkmasıyla bozulur. Ancak çiftçi, haklı bir sebep olmaksızın ekimi terk ederse ve arazi kendi tasarrufundaysa, mülk sahibine arazinin emsal kira bedelini (Ecri misil) ödemekle yükümlü olur.
Hüküm 586: Müzâraa akdi, sîganın icrasıyla bağlayıcı olur ve ancak tarafların karşılıklı rızasıyla feshedilebilir. Mal sahibinin, Müzâraa kastıyla araziyi çiftçiye vermesi ve çiftçinin de bunu kabul etmesi durumunda da akit bağlayıcı kabul edilir. Bununla birlikte, akit kapsamında malik, çiftçi veya her ikisi için fesih hakkı şart koşulmuşsa, bu şarta istinaden fesih caiz olur. Aynı şekilde, taraflardan birinin diğeri aleyhine koştuğu bazı şartların ihlal edilmesi de fesih hakkı doğurur.
Hüküm 587: Müzâraa sözleşmesi, mal sahibinin veya çiftçinin ölümüyle feshedilmez; aksine varis miras bırakanın yerine geçer. Ancak çiftçinin ziraatı bizzat yapması şart koşulmuşsa, ölümüyle sözleşme feshedilir. Mahsul çıkıp olgunlaşmışsa, hissesinin mirasçısına verilmesi gerekir. Çiftçinin başka hakları varsa, mirasçı bunlara da vâris olur. Mirasçının, mal sahibini ekini arazisinde bırakmaya zorlama hakkı yoktur.
Hüküm 588: Müzâraa (ziraat ortakçılığı) akdinin ekim yapıldıktan sonra geçersiz olduğu ortaya çıkarsa; tohum arazi sahibine aitse, ürün de ona aittir. Bu durumda arazi sahibi, çiftçiye yaptığı masrafları, emeğinin ücretini ve arazide kullandığı sığır gibi varlıklarının kullanım bedelini ödemekle yükümlüdür. Eğer tohum çiftçiye aitse, ürün de ona aittir. Bu durumda ise çiftçi, arazi sahibine toprağın kirasını, onun yaptığı masrafları ve bu tarımsal faaliyette kullanılan (arazi sahibine ait) varlıkların kullanım bedelini ödemekle yükümlüdür.
Hüküm 589: Tohum ekiciye ait olup ekimden sonra ziraî ortaklık sözleşmesinin geçersizliği anlaşılırsa ve mal sahibi ile ekici, ekinin ücretli veya ücretsiz olarak arazide kalmasına rıza gösterirse bu caizdir. Ancak mal sahibi buna rıza göstermezse, mahsul olgunlaşmamış olsa dahi ekiciyi ekini sökmeye zorlama hakkına sahiptir. Ekici, ücreti karşılığında dahi olsa mal sahibini ekini arazide tutmaya zorlayamaz. Aynı şekilde mal sahibi de bedelsiz olarak dahi ekiciyi ekini arazide tutmaya zorlayamaz.
Hüküm 590: Hasattan ve sözleşme süresinin sona ermesinden sonra toprakta kalan ekin kökleri, yeni yılda yeşerip olgunlaşırsa, Müzâraa'da (ortakçılık sözleşmesinde) bu köklerin ortak olacağına dair bir şart bulunmadıkça, mahsulü toprak sahibine aittir.