Sübülü’s-Selâmİslam Fıkhı Kütüphanesi Pazartesi, 5 Cemaziyelahir 1448 Hicrî
Dizine dön

CUÂLE HÜKÜMLERİ

Hüküm 572: Cuale; (Belirli bir iş karşılığında bilinen bir ödül taahhüdüdür). Örneğin, bir kimsenin kayıp eşyasını bulana bir dinar vermeyi vadetmesi gibi. Taahhütte bulunan kişiye (cail), işi yapana (amil), belirlenen ödüle ise (cu'l) denir. Bu sözleşme, icareden şu yönüyle ayrılır: İcarede, sözleşmeden sonra ecirin (kiralanan işçi) işi yapması zorunluyken, burada amilin (işi yapan) böyle bir zorunluluğu yoktur. Aynı şekilde, icarede müste'cirin (kiralayan) zimmeti iş yapılmadan önce ücretle borçlandığı halde, burada cailin (vaatte bulunan) zimmeti, amil işi tamamlamadıkça borçlu olmaz. Hüküm 573: Cuale yapan kimsede şu şartlar aranır: Buluğ, akıl, ihtiyar ve hacir altında olmamak. Bu nedenle, malını lüzumsuz yere harcayan sefihin yaptığı Cuale sahih değildir. Hüküm 574: Cualede, yapılacak işin haram veya faydasız olmaması şarttır. Bu nedenle, içki içmek veya akla yatkın bir amaç olmaksızın geceleyin karanlık bir yere girmek ya da yakıcı güneş altında uzun süre kalmak için bir bedel vadedilmesi sahih değildir. Hüküm 575: Cualede ücretin, işi yapanın hakkını belirleyecek şekilde tayin edilmesi gerekir; örneğin, "(Evimi satana, satış bedelinin %1'i verilir)" denmesi ve benzeri gibi. Hüküm 576: Cualede ücret belirsiz ise işi yapana ecr-i misil ödenir. Hüküm 577: İşçi, işi cualeden önce veya sonra teberru (Ücretsiz) olarak yaparsa hiçbir şeye hak kazanamaz. Hüküm 578: Ödül vaadinde bulunan kişi (cail), işe başlanmadan önce ödül vaadini (cuale) feshedebilir, ancak iş başladıktan sonra bunu feshetmesi şüphelidir. Hüküm 579: İşi yapanın (amilin), işi bırakması işi verene (caile) zarar vermediği müddetçe o işi tamamlaması vacip değildir. Örneğin, birinin "Gözümü tedavi edene şu kadar ücret verilecektir." demesi üzerine doktorun, onun gözüne ameliyat yapmaya başlaması ve şayet ameliyatı tamamlamazsa gözünün kusurlu kalacağı bir durumda, ameliyatı bitirmesi vacip olur. Hüküm 580: Tamamlanmadığı takdirde işi yaptıranın bir fayda görmeyeceği işler -örneğin kaçan bir hayvanı geri getirmek gibi- bitirilmezse, çalışan ücrete hak kazanamaz. Keza, ücretin "Elbisemi kim dikerse ona şu kadar veririm" denmesi gibi, işin tamamlanmasına bağlı kılındığı durumlar da böyledir. Ancak ücretin işin kısımlarına göre paylaştırılması kararlaştırılmışsa, çalışan yaptığı iş oranında ücreti hak eder. Yine de bu durumda ihtiyaten sulh yoluna gidilmesi daha doğrudur.