KİRA HÜKÜMLERİ
Hüküm 526: Kiralayan ve kiracıda bulûğ çağına erişmiş olma, akıl sahibi olma, özgür irade ve hacir altında olmama şartları aranır. İflas ve benzeri sebeplerden dolayı hacir altına alınmış malların kiralanması geçerli değildir, ancak hacir altındaki kişinin kendisini kiralaması (iş gücünü kiralaması) caizdir.
Hüküm 527: Malik olmayan birinin bir şeyi kâr amacıyla kiraya vermesi doğru değildir; ancak veli olması veya malik tarafından vekil tayin edilmiş olması durumları müstesnadır. Malik olmayan birinin kiraya vermesi, ancak malikin veya veli vekilin kiraya vermeyi takip etmesi halinde geçerlidir.
Hüküm 528: Veli, çocuğun malını bir müddet için kiraya verir ve çocuk bu süre zarfında buluğa ererse, buluğundan sonraki kısma ilişkin kira sözleşmesini feshetme hakkına sahiptir; hatta buluğ sonrası dönemin kira süresine dahil edilmemiş olmasının çocukken kendi maslahatına aykırı olması durumunda dahi böyledir, zira artık kendi malının velisi olmuştur. Veli, çocuğu, âlimlerin evlerinde onlardan istifade etmek gibi çocukluk haklarına uygun bir konuda belirli bir müddet için icareye verir de çocuk bu müddet zarfında buluğa ererse, çocuk, icare akdini kayıtsız şartsız feshetme hakkına sahip olur.
Hüküm 529: Velisi olmayan çocuğun, adil müçtehit veya vekilinin izni olmaksızın kiralanması (çalıştırılması) caiz değildir. Onlara ulaşılamaması hâlinde, müminlerden adil bir topluluğun izniyle çalıştırılması caizdir.
Hüküm 530: İcare akdinde Arapça şart değildir, hatta sözlü ifade bile onun geçerliliği için şart değildir. Eğer kiraya veren malını kiralama niyetiyle kiracıya teslim eder ve kiracı da kiralama niyetiyle onu kabul ederse, kira akdi geçerli olur.
Hüküm 531: Dilsiz kişinin kira sözleşmesinin geçerliliği için kiraya verme veya kiralama konusunda anlaşılır işareti yeterlidir.
Hüküm 532: Bir kimse, bizzat kendisinin istifade etmesi şartıyla bir dükkân, bina veya ev kiralarsa, bunu başkasının istifade edeceği şekilde bir üçüncü şahsa kiralaması caiz değildir. Ancak, fayda ilk kiracıya dönecek şekilde olursa bu işlem geçerlidir. Örneğin, bir kadının bir ev kiralayıp evlendikten sonra, kendi ikameti için bu evi kocasına kiralaması durumu buna örnektir.
Hüküm 533: Bir kimse, kullanım hakkının şahsına münhasır olmasını şart koşmaksızın ve cari örfün de bu genel kullanım yetkisinin kiracıya tahsisini gerektirmediği bir ev, dükkân veya konut kiralarsa, o yeri başkasına kiraya verebilir ve varsayılan bu münhasır olmama durumu buna dair zımni rızayı içerdiği takdirde, malikin iznine de ihtiyaç duymaz. Evet, şayet kiracı, kiraladığı bir şeyi, kiraladığı bedelden daha yüksek bir fiyata kiraya vermek isterse, ya o şeyde onarım veya badana gibi bir iyileştirme yapması ya da onu, kiraladığı bedelin cinsinden farklı bir karşılıkla –örneğin, bir evi para ile kiralayıp buğday karşılığında kiraya vermesi gibi– kiraya vermesi gerekir. Bina, dükkân ve ev dışındaki şeyler içinse, ihtiyatlı olan, bunların da aynı hükme tabi tutulmasıdır.
Hüküm 534: Kiralamada (icârede), işçinin çalışmasının kiralayıcı kişinin kendisi için olması şart koşulursa, onu başka bir kişi için çalıştırmak üzere kiraya vermesi caiz olmaz. Bu şart koşulmaması durumunda ise bu caizdir. Ancak her iki ücret aynı türden ise, onu kiraladığından fazlasına kiraya vermesi caiz değildir. Türlerin farklı olması durumunda ise artışta bir sakınca yoktur.
Hüküm 535: Bir kimse, bir işi bizzat kendisinin yapma kaydı olmaksızın üstlenirse, (Yani bir ücret karşılığında başkası için bir iş yapmayı kabul ederse) o işin aynısını başkasına, kendi aldığı ücretten daha düşük bir bedelle yaptırması caiz değildir. Evet, iki ücret farklı cinsten ise yahut işin bir kısmını az da olsa kendisi yapıp geri kalanını daha düşük bir ücretle başkasına yaptırmışsa bunda bir beis yoktur.
Hüküm 536: Kişinin, örneğin bir evi belirli bir meblağla bir yıllığına kiralayıp yarısında oturması ve diğer yarısını da aynı meblağla kiraya vermesi caizdir. Ancak, içinde tadilat gibi bir iyileştirme yapmadıkça, daha yüksek bir meblağla kiraya vermesi caiz değildir.
Hüküm 537: Kiralanan malda (Ayn-i Müste'cerede) şu hususlar gözetilir:
1- Tayin: Kiraya veren, "Evlerimden birini sana kiraladım" derse, ihtiyaten kira akdi sahih olmaz.
2- Kiracı nezdinde malum ve tanımlanmış olması; bu da kiracının kiralanan malı bizzat görmesi veya kiraya verenin vasfetmesiyle dahi olsa hususiyetlerini bilmesiyle gerçekleşir.
3- Teslim imkânı olması. Gasp edilmiş bir evin veya çalınmış bir arabanın kiralanması, ancak kiracının onu geri alarak veya benzeri yollarla ondan yararlanabilecek durumda olması halinde geçerlidir.
4- Özünün (aynının) baki kalmasıyla birlikte kendisinden faydalanma imkânı bulunmalıdır. Bu nedenle, ekmeğin ve diğer yiyeceklerin yemek amacıyla kiralanması yahut –bazılarından nakledildiği üzere– paranın yatırım amacıyla kiralanması sahih değildir.
5- Kiralanan arazinin tarım için kullanılabilir olması gerekir; yeterli yağış yoksa ve nehir veya başka bir kaynaktan sulama yapılamıyorsa, arazinin kira yoluyla kullanımı geçerli olmaz.
Hüküm 538: Fiilen mevcut olmayan meyvelerinden istifade etmek üzere ağaçların kiralanması caiz olduğu gibi, sütünden istifade etmek üzere hayvanın veya suyundan istifade etmek üzere kuyunun kiralanması da caizdir.
Hüküm 539: Kadın, kocasının izni olmadan kendisini sütannelik için kiraya verebilir. Ancak bu durum kocasının hakkının zayi olmasına yol açarsa, kiraya vermenin geçerli olabilmesi için onun izni gerekir.