Sübülü’s-Selâmİslam Fıkhı Kütüphanesi Pazartesi, 5 Cemaziyelahir 1448 Hicrî
Dizine dön

ŞİRKET HÜKÜMLERİ

Şirket (Ortaklık): İki veya daha fazla kişinin bir mal veya hak üzerinde ortak mülkiyete sahip olmasıdır. Bu ortaklık, bazen mirasçıların terekeye (mirasa) zorunlu olarak dahil olması gibi irade dışı gerçekleşebileceği gibi, iki tarafın iradesiyle de (örneğin mübah malların elde tutulmasında olduğu gibi) oluşabilir. Şirketin çeşitli türleri ve şekilleri vardır. Bunlardan biri de "Akdî şirkettir" ki bu, iki veya daha fazla ortağın mal varlığı üzerinde anlaşarak kar ve zararı paylaşmalarıyla oluşur. Konunun detayları, Allahu Teâlâ'nın izniyle aşağıda ele alınacak meselelerde açıklanacaktır. Hüküm 488: Şirket akdinin, kendisine delalet eden bir söz veya fiille kurulması gerekir. Geçerliliği için ise iki malın birbirlerinden ayırt edilemeyecek şekilde karıştırılmış olması şarttır. Hüküm 489: Örneğin, iki kişi çalışma ücretlerinden elde ettikleri kazancı paylaşırsa, iki berberin berberlik ücretini aralarında bölüşmeyi kararlaştırması gibi, bu ortaklık geçersiz sayılır. Hüküm 490: Örneğin, iki kişinin her birinin kendisi için veresiye mal alıp kârlarını paylaşmak üzere ortaklık kurmaları caiz değildir. Ancak, her biri diğerini kendisi adına veresiye mal almaya vekil tayin ederse, bu ortaklık geçerli olur. Hüküm 491: Şirket sözleşmesinde şu şartlar aranır: Buluğ, akıl, ihtiyar ve kısıtlama altında olmama. Dolayısıyla sabinin, (buluğa ermemiş çocuk) mecnunun, mükreh'in (zorlanan kişinin) ve mallarını yerli yerine harcamayan sefihin ortaklığı geçerli değildir. Ayrıca müflisin, kısıtlama altına alınan malları konusundaki ortaklığı da geçerli değildir. Hüküm 492: Ortaklardan çalışma yapan için veya işi diğerinden fazla olan için kâr artışı şart koşulmasında sakınca yoktur ve bu şarta vefa göstermek vaciptir. Eğer bunun dışında artış şart koşulursa, en belirgin görüş ortaklığın bozulmayacağı, ancak şartın geçerli olmayacağıdır. Bu durumda kârı sermayeleri oranında paylaşırlar. Aynı şekilde tüm kârın birinin olmasını veya tüm zararın ya da çoğunun birinin üzerinde olmasını şart koşmaları durumunda da böyledir. Hüküm 493: Taraflardan biri için kârda bir fazlalık şart koşulmamışsa ve sermayeler eşit ise, kâr ve zararda da eşit olurlar. Aksi takdirde, kâr ve zarar sermaye oranlarına göre belirlenir. Örneğin, birinin sermayesi diğerininkinin iki katı ise, kârı ve zararı da diğerininkinin iki katı olur. Bu durum, çalışmaları eşit olsa da farklı olsa da hatta biri hiç çalışmamış olsa bile geçerlidir. Çalışan ortağın emeği ise, karşılıksız yapma niyeti taşımadığı takdirde, ayrıca hesaplanır. Hüküm 494: Şirket akdinde, tarafların her birinin müstakil olarak çalışması, sadece birinin çalışması yahut üçüncü bir şahsın çalışması için ücret tahsis edilmesi şart koşulduğu takdirde, şarta uygun olarak amel edilmesi vaciptir. Hüküm 495: İkisinden hangisinin amil (yönetici) olacağı belirlenmemişse, diğerinin izni olmaksızın hiçbiri sermayede tasarruf edemez. Hüküm 496: Ameli üstlenen kimsenin, amelinin aralarında kararlaştırılan şarta uygun olması gerekir. Örneğin, vadeli alıp peşin satması veya belirli bir yerden satın alması kararlaştırılmışsa, buna uyması gerekir. Bu hususlardan herhangi biri belirlenmemişse, şirkete zarar vermeyecek biçimde teamüle göre hareket etmesi lazımdır. Hüküm 497: Amilin, taraflarca üzerinde mutabık kalınan şartlara veya şartın bulunmaması halinde teamüle aykırı bir tasarrufta bulunması durumunda, bu tasarruf diğer ortağın payı açısından fuzuli sayılır. Yani diğer ortağın icazet vermemesi halinde, malını istirdat eder yahut malın telef olması durumunda bedelini alır.