Sübülü’s-Selâmİslam Fıkhı Kütüphanesi Pazartesi, 5 Cemaziyelahir 1448 Hicrî
Dizine dön

İKİ BEDELİN ŞARTLARI

Hüküm 438: İki bedel için beş şart gereklidir: 1- Her ikisinin de miktarını, satış esnasında ağırlık, ölçü, sayı veya alan gibi alışılagelmiş değerlendirme yöntemleriyle bilmek. 2- Teslim alma kabiliyeti olmalıdır, aksi takdirde satış geçersizdir; ancak teslim edilebilecek bir şeyle birleştirilirse bu durum istisnadır. Bedelin devredildiği kişinin onu ele geçirebilme imkânına sahip olması yeterlidir. Dolayısıyla kayıp bir araba satıldığında, eğer alıcı onu alabilecek durumdaysa satış geçerlidir. 3- Cinsiyetini ve arzuların ve amaçlanan hedeflerin farklılıklarına göre değerlerin değiştiği özelliklerini bilmek. 4- Üzerinde, sahibinin mülkiyetinin devamını gerektiren bir hakkın bulunmaması gerekir. Bu durumun ölçütü, hakkın başkasına geçmesiyle hakkın sona ermesidir. Örneğin, rehin hakkı böyledir. Bu nedenle, rehinli bir malın satışı, rehin alanın izni olmadan veya rehinin kaldırılmaması durumunda geçerli değildir. 5- Satılan malın, zimmette olsa bile, somut varlıklardan olması gerekir. Dolayısıyla menfaatlerin satışı geçerli değildir. Bir evin faydalanma hakkını bir yıllığına satsa, bu geçerli olmaz, her ne kadar bunun mümkün olduğu iddia edilebilirse de. Ancak menfaati bedel (karşılık) olarak belirlemede bir sakınca yoktur. Allahu Teâlâ'nın izniyle bu konuların detayları ve hükümleri, ilerideki meselelerde gelecektir. Hüküm 439: Bir ülkede ağırlık veya ölçü ile satılan bir şey, o ülkede ancak ağırlık veya ölçü ile satılabilir. Ve görsel inceleme ile satılan bir ülkede, görsel inceleme ile satılması caizdir. Hüküm 440: Tartıyla satılan şeyler, ölçek ağırlığa ulaşmak için bir yol olduğunda, ölçekle de satılabilir. Bu, buğdaydan bir kilogram içeren bir ölçek kabı oluşturmak gibidir. Böylece buğday, her bir ölçeğin bir kilograma eşit olduğu bilinciyle o ölçekle satılır. Çünkü ölçülen miktar her seferinde aynı miktarda sabit kalır. Hüküm 441: Eğer bir muamele, bu şartlardan birinin eksikliği sebebiyle geçersiz olsa bile, alım-satım yapan tarafların her biri diğerinin malında tasarrufuna rıza gösterirse, kendilerine intikal eden mallarda tasarruf etmeleri caiz olur. Hüküm 442: Vakfın satışı, ancak şer'i bir gerekçe bulunduğunda caizdir; örneğin vakfın amacına yönelik faydasını kaybedecek şekilde harap olması veya yok hükmünde sayılacak kadar az bir faydaya sahip olması gibi. Bu durum, mesela camiye vakfedilmiş hasırın, artık dikkate değer bir fayda sağlanamayacak şekilde eskiyip yırtılması halinde geçerlidir; böyle bir durumda mütevelli veya benzer yetkiye sahip kişi tarafından satılması caizdir. Benzer şekilde, vakfın kalması halinde önemli faydayı ortadan kaldıracak bir harabiyet durumunun ortaya çıkması da bu kapsamdadır, ancak bu durumda satışın, vakıftan yararlanılabilecek en son zamana kadar ertelenmesi gerekir. Her durumda en ihtiyatlı olan, vakıf bedeliyle yeni bir mülk satın alınıp ilk vakfın usulü üzere vakfedilmesidir. Hatta mümkünse yeni vakfın, ilk vakfın adıyla tesis edilmesi daha ihtiyatlı bir yoldur. Hüküm 443: Vakıf sahipleri arasında, vakfın mevcut halinde kalması durumunda mal veya can kaybı endişesi doğuracak şekilde bir anlaşmazlık meydana gelirse, vakfın satılması ve gelirinin vakfedenin amacına en yakın olana harcanması caizdir. Hüküm 444: Eğer vakfeden kişi, az fayda sağlaması veya zulümden korunmak gibi maslahat gerektirdiğinde vakfın satılmasını şart koşmuşsa, vakfın satılması caizdir. Hüküm 445: Kiralanan malın kiracıya ve başkasına satılması caizdir. Eğer satış kiracı dışında birine yapılmışsa, alıcının kiralanan malı kiracıdan alma hakkı yoktur. Ancak alıcı durumdan habersizse muhayyerlik (seçim) hakkına sahiptir. Aynı şekilde, kiralama durumunu bilip de süresinin kısa olduğunu düşünmüşse ve bunun aksinin ortaya çıkması durumunda da muhayyerlik hakkı vardır.