ZEKÂTIN FARZ OLDUĞU ŞEYLER
Meşhur görüşe göre dokuz şeye zekât farzdır: Para olarak kullanılan altın, gümüş; hayvanlardan deve, sığır ve koyun; hububattan buğday, arpa, hurma ve kuru üzüm.
Ancak Ehlibeyt'ten (a.s) bize ulaşan rivayetlere göre zekât bunlardan daha fazlası farz olur. Buna göre ihtiyat gereği aşağıdaki eşyalara da zekât verilmelidir:
1- Tartılan veya ölçülen ve zeminde yetişen tüm hububatta; pirinç, mercimek, fasulye gibi; ticaret yapılan hububatlar, üçüncü kısımdan sayılır.
2- (Altın ve gümüşe) ilaveten tüm para birimleri dinar, dolar, avro vs. bir yıl kullanılmadan saklanma şartıyla.
3- Stoklanan ticari mallar, fiyatları yükselmesi için stoklanır ve bir yıl üzerinden geçer aldığı fiyatın üzerinde fiyat verirler, ancak daha fazla artması için o malı satmaz.
Üç grup hayvanlar:
Hayvanlarda zekâtın farz oluş şartları:
I. Şart: "Sayı".
Devede on iki sayı vardır:
1- Beş deve zekâtı bir koyundur.
2- On deve, zekâtı iki koyundur.
3- On beş deve, zekâtı üç koyundur.
4- Yirmi deve, zekâtı dört koyundur.
5- 25 deve zekâtı 5 koyundur.
6- 26 deve zekâtı 2 yaşında bir deve yavrusudur.
7- 36 deve zekâtı 3 yaşında bir deve yavrusudur.
8- 46 deve zekâtı 4 yaşına girmiş bir devedir.
9- 61 deve zekâtı 5 yaşına girmiş bir devedir.
10- 76 deve zekâtı 2 adet iki yaşına girmiş deve yavrusudur.
11- 91 deve zekâtı 2 adet üç yaşına girmiş deve yavrusudur.
12- 121 deve zekâtı her 50 tanesi için bir 4 yaşına girmiş deve ve her 40 deve içinse 3 yaşına girmiş deve yavrusu verilmelidir.
Hüküm 375: Sığırın iki sayısı vardır:
1- 30 sığırın zekâtı 1 yaşında buzağıdır.
2- 40 sığırın zekâtı iki yaşını bitirip üç yaşına giren bir baş danadır.
Hüküm 376: Koyunun nisap sayısı beş tanedir:
1- 40 koyun zekâtı bir koyundur.
2- 121 koyun zekâtı iki koyundur.
3- 201 koyun zekâtı üç koyundur.
4- 301 koyun zekâtı dört koyundur.
5- 400 ve üzeri zekâtı her yüz koyunda bir koyundur. 40 koyundan az olursa zekâtı yoktur ve nisap sayıları arasında olanlara da zekât yoktur.
II. Şart: Yıl boyu dışarıdan beslenmesi lazım.
Dışarıda beslenmesinden maksat, bu hayvanlar otlakıyelere salınıp tabii otlardan faydalanmalıdır, onların karnını doyurmak için sahibinin masraf edip çaba harcamasına gerek duyulmamasıdır. Bu durumda o hayvanlar saime sayılır ve zekâta tabidirler, ama sahipleri tarafından beslenmeleri durumunda malufe sayılır ve zekâtları yoktur.
III. Şart: Bu hayvan yılın bazı günleri dahi olsa çalıştırılmamalıdır, çalışması durumunda zekâtı yoktur. Elbette bu görüş meşhur olan bir görüştür. Doğru olan ise bu şart geçersizdir; zira Hayvanlarda çalıştırılan ile çalıştırılmayan arasında bir fark yoktur, her ikisi için de zekât farzdır. Önceki şartta belirtildiği gibi yalnız elden doyurulması durumunda zekâta tabi değildir.
IV. Şart: Bu hayvanlar yukarıdaki şartlarla birlikte, kameri yıla göre bir yaşını doldurmaları gerekmektedir.